# Proč je voda z kohoutku lepší než balená Voda z kohoutku má oproti balené vodě řadu výhod – ekolo
Elk jaar geven Tsjechen miljarden kronen uit aan water in plastic flessen, terwijl ze thuis toegang hebben tot een van de meest strikt gecontroleerde vloeistoffen ter wereld. Waarom is dat zo? Is flessenwater werkelijk beter, of is het slechts een marketingmythe die ons geld, gezondheid en de planeet kost? De antwoorden zijn verrassender dan ze op het eerste gezicht lijken.
Tsjechië behoort tot de landen met zeer kwalitatief hoogwaardig drinkwater uit openbare waterleidingen. Volgens gegevens van het Staatsinstituut voor Volksgezondheid voldoet het Tsjechische kraanwater aan de strenge normen die zijn vastgesteld door de Europese richtlijn inzake de kwaliteit van drinkwater, waarbij in 2022 meer dan 99,5% van de monsters die uit openbare waterleidingnetwerken zijn genomen aan de controles voldeed. Dat is een cijfer dat je niet zomaar kunt negeren.
Probeer onze natuurlijke producten
Wat zit er werkelijk in het glas of de fles?
Kraanwater in Tsjechië ondergaat een grondige behandeling en continue monitoring. Waterbedrijven zijn wettelijk verplicht om tientallen parameters regelmatig te testen – van het nitraatgehalte tot zware metalen en microbiologische indicatoren. De resultaten zijn bovendien openbaar beschikbaar, zodat elke consument kan controleren wat er uit zijn kraan komt. Deze transparantie is iets wat je bij flessenwater in die mate niet aantreft.
Flessenwater valt onder andere wetgeving dan kraanwater. Terwijl drinkwater uit de waterleiding moet voldoen aan normen die zijn vastgelegd in wet nr. 252/2004 Sb., worden natuurlijk mineraalwater en bronwater geregeld door andere voorschriften die in sommige opzichten niet strenger zijn – integendeel. Zo kan het gehalte aan bepaalde mineralen of bacteriën bij flessenwater in hogere waarden zijn toegestaan. Paradoxaal genoeg is het kraanwater dus strenger gereguleerd dan het water in een plastic fles.
Laten we een concrete situatie voorstellen: een gezin in een middelgrote Tsjechische stad, laten we zeggen Hradec Králové of Olomouc, koopt elke week gemiddeld zes liter flessenwater in PET-flessen. Op jaarbasis is dat ongeveer 300 liter. Bij een gemiddelde prijs van ongeveer 10 tot 15 kronen per liter flessenwater geeft het gezin jaarlijks 3.000 tot 4.500 kronen uit aan alleen maar water, dat ze uit de kraan voor een fractie van de prijs zouden kunnen krijgen – ongeveer 50 tot 70 kronen. Het verschil is dus letterlijk vijftig- tot zestigvoudig. En toch komt het kwaliteitsverschil, zoals we verderop zullen zien, bij lange na niet overeen met deze prijskloof.
De milieukant van de zaak is nog veelzeggender. De productie van één plastic fles verbruikt ongeveer drie keer meer water dan de fles zelf bevat. Voeg daarbij de emissies van transport, de energie-intensiteit van de productie en het recyclingprobleem – volgens het Europees Milieuagentschap belandt in Europa nog steeds een groot deel van de plastic verpakkingen op stortplaatsen of in de natuur, ook al verbetert de recyclinginfrastructuur. In Tsjechië behoort het scheiden van afval weliswaar tot de relatief ontwikkelde gewoonten, maar toch is de ecologische voetafdruk van flessenwater onvergelijkbaar groter dan die van kraanwater.
Smaaktest: geloven onze smaakpapillen wat onze ogen zien?
Hier komen we bij het interessantste deel van het hele onderwerp. Smaak is namelijk een subjectieve zaak, maar de wetenschap kan er verrassend veel over zeggen. Uit een reeks studies uitgevoerd in verschillende Europese landen is gebleken dat mensen bij blinde tests – dat wil zeggen wanneer ze niet weten wat ze drinken – niet betrouwbaar onderscheid kunnen maken tussen kwalitatief goed kraanwater en flessenwater. De resultaten laten keer op keer zien dat de voorkeur voor flessenwater verdwijnt op het moment dat de consument het merk op de fles niet ziet.
Een beroemd voorbeeld komt uit Londen, waar Thames Water een publieke smaaktest organiseerde. Deelnemers beoordeelden kraanwater en verschillende soorten flessenwater zonder enige aanduiding. Het kraanwater eindigde gemiddeld op de tweede plaats, waarbij de verschillen tussen de monsters minimaal waren. Vergelijkbare tests werden ook uitgevoerd in andere landen, waaronder het naburige Duitsland en Oostenrijk, met vergelijkbare resultaten.
In de Tsjechische context speelt de locatie een belangrijke rol. Water uit de Praagse waterleiding, dat grotendeels afkomstig is van oppervlaktebronnen die worden behandeld in waterzuiveringsinstallaties in Káraný en Želivka, heeft andere smaakkenmerken dan water in Brno, waar meer grondwater wordt opgepompt. Over het algemeen geldt dat grondwater smakelijker is, omdat het van nature gefilterd door gesteente een optimale hoeveelheid mineralen bevat en minder chloor, dat wordt toegevoegd als desinfectiemiddel. Juist chloor is de meest genoemde bezwaar tegen de smaak van kraanwater.
Zoals hydrogeoloog en wetenschapspopularisator Václav Cílek echter opmerkt: „Water is niet alleen H₂O. Het is een levende oplossing met een geschiedenis die begint in de wolken en eindigt in ons glas. En die geschiedenis proeven we." Dit perspectief helpt begrijpen waarom smaakvoorkeuren zo individueel zijn en waarom je niet algemeen kunt zeggen dat het ene water 'beter' is dan het andere.
Als iemand de chloorsmaak in kraanwater echt storend vindt, bestaat er een eenvoudige en goedkope oplossing: het water even laten staan in een open vat of het filteren door een koolstoffilter. Chloor is een vluchtige stof die binnen enkele minuten tot uren van nature uit het water vrijkomt. Filterkannen of ingebouwde filters onder de gootsteen kunnen de smaakeigenschappen van kraanwater aanzienlijk verbeteren voor een fractie van de kosten die gepaard gaan met het permanent kopen van flessenwater.
De minerale samenstelling is een andere factor die consumenten interesseert. Veel mensen kopen specifiek mineraalwater vanwege het magnesium-, calcium- of natriumgehalte. Dat is een legitieme reden – voor sporters na een zware inspanning kan het bijvoorbeeld zinvol zijn om te grijpen naar water met een hoger gehalte aan elektrolyten. Voor de gewone dagelijkse hydratatie van een gezonde volwassene is kraanwater echter volkomen toereikend en bevat het in veel gevallen mineralen in vergelijkbare of zelfs hogere hoeveelheden dan goedkoper gebotteld bronwater. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheden mineralen zijn overigens voornamelijk afkomstig uit voeding, niet uit water.
Ook de psychologie van het hele fenomeen is interessant. Onderzoek op het gebied van gedragseconomie toont aan dat de perceptie van kwaliteit nauw samenhangt met prijs en presentatie. Water in een elegante glazen fles met een opschrift dat alpine bronnen oproept, smaakt gewoon beter – althans in ons hoofd. Dit placebo-effect is goed gedocumenteerd en marketeers maken er bewust gebruik van. Het is geen mysterie, maar voorspelbare menselijke psychologie.
Een ander aspect dat de moeite waard is om te vermelden, zijn microplastics. Dit onderwerp heeft de afgelopen jaren de aandacht getrokken van de wetenschappelijke gemeenschap en de media. Onderzoeken, waaronder een studie gepubliceerd in het tijdschrift PLOS ONE, hebben de aanwezigheid van microplastics in flessenwater aangetoond, waarbij de concentratie ervan in sommige gevallen hoger was dan in kraanwater. De reden is eenvoudig: plastic flessen zelf zijn een bron van microdeeltjes die in het water vrijkomen, met name bij blootstelling aan warmte of mechanische belasting. De langetermijngevolgen van microplastics voor het menselijk lichaam zijn nog niet volledig onderzocht, maar de beschikbare gegevens ondersteunen beslist niet het beeld dat flessenwater vanuit dit oogpunt een veiligere keuze is.
Hoe maak je een slimme keuze?
Het gaat er niet om dat mensen onder alle omstandigheden helemaal geen flessenwater meer kopen. Onderweg, tijdens het wandelen of op plaatsen waar de kwaliteit van het leidingwater twijfelachtig is, is het zinvol om naar een fles te grijpen. Maar flessenwater maken tot de dagelijkse basis van je drinkpatroon thuis – dat is een beslissing die zich noch financieel, noch ecologisch, noch gezondheidskundig uitbetaalt.
Tsjechisch kraanwater is een van de best gecontroleerde voedingsproducten op de markt. Het is direct beschikbaar, zonder verpakking, zonder transportvoetafdruk en voor een prijs die praktisch verwaarloosbaar is. Als we het smaakkundig of mineralogisch willen verbeteren, hebben we een aantal hulpmiddelen tot onze beschikking – van eenvoudige filterkannen tot huishoudelijke remineralisatiefilters die mineralen teruggeven die bij de filtratie zijn verwijderd.
De overstap van flessenwater naar kraanwater of gefilterd water is bovendien een van de eenvoudigste veranderingen die een huishouden kan maken om zijn ecologische voetafdruk te verkleinen. Het is niet nodig om te investeren in dure apparatuur of de levensstijl van de grond af aan te veranderen. Eén bewuste stap volstaat: de volgende keer dat we naar een plastic fles in de supermarkt willen grijpen, denken we aan de cijfers. Aan die 99,5% goedgekeurde monsters. Aan het vijftigvoudige prijsverschil. En aan het feit dat we dat 'mindere' water bij een blinde test waarschijnlijk helemaal niet zouden herkennen.
