De placenta als orgaan verdient meer aandacht
De placenta is een van de meest opmerkelijke organen die het menselijk lichaam ooit aanmaakt – en toch wordt er verrassend weinig over gesproken. Ze ontstaat samen met de zwangerschap, vervult gedurende alle negen maanden een onvervangbare functie en wordt na de bevalling doorgaans stilletjes terzijde gelegd, zonder dat de meeste nieuwe moeders beseffen wat hun lichaam eigenlijk verlaat. Toch is het een orgaan dat veel meer aandacht verdient – en dat niet alleen vanuit biologisch oogpunt.
Probeer onze natuurlijke producten
De placenta als orgaan: wat doet ze eigenlijk?
De placenta begint zich kort na de innesteling van het eitje in het baarmoederslijmvlies te ontwikkelen en neemt aan het einde van het eerste trimester een sleutelrol over in de voeding van de foetus. Ze fungeert als brug tussen moeder en kind – ze transporteert zuurstof, voedingsstoffen, antilichamen en hormonen, en voert tegelijkertijd afvalstoffen en koolstofdioxide terug naar de bloedsomloop van de moeder. Het is in wezen een tijdelijk, maar buitengewoon efficiënt filter, regelaar én communicatiecentrum ineen.
Wat de placenta werkelijk fascinerend maakt, is haar immunologische rol. De placenta beschermt de foetus actief tegen het immuunsysteem van de moeder, dat de foetus anders als een vreemd lichaam zou kunnen herkennen en aanvallen. Ze creëert als het ware een immunologisch wapenstilstand – en produceert tegelijkertijd hormonen zoals progesteron en humaan choriongonadotrofine (hCG), dat de basis vormt van zwangerschapstests. Volgens informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie is een goede werking van de placenta essentieel voor een gezonde ontwikkeling van de foetus, en zijn complicaties die daarmee samenhangen een van de belangrijkste oorzaken van perinatale sterfte wereldwijd.
De placenta weegt bij de bevalling gemiddeld ongeveer 500 gram en heeft een karakteristieke vorm die doet denken aan een schijf of een platte koek – en daar komt ook haar naam vandaan: het Latijnse woord placenta betekent letterlijk 'platte koek'. Na de geboorte van de baby volgt het zogenoemde derde stadium van de bevalling, waarbij de placenta wordt uitgedreven. Verloskundigen inspecteren haar routinematig om er zeker van te zijn dat er geen weefselresten in de baarmoeder zijn achtergebleven die bloedingen of infecties kunnen veroorzaken.
Wat gebeurt er met de placenta in ziekenhuizen?
Dan komt het moment dat veel vrouwen helemaal niet opmerken – terwijl het gaat om een beslissing die rechtstreeks hun eigen lichaam betreft. In de meeste Nederlandse en Tsjechische ziekenhuizen wordt de placenta na de routinecontrole beschouwd als biologisch afval en vernietigd in overeenstemming met de toepasselijke hygiënevoorschriften voor de omgang met biologisch materiaal. Vrouwen vragen er zelden naar, het personeel biedt zelden aan om haar te bekijken, en zo wordt een van de belangrijkste organen van de zwangerschap stilletjes onderdeel van het ziekenhuisafval.
De situatie verandert echter langzaam. Met de groeiende interesse in natuurlijke bevalling, bewust ouderschap en alternatieve benaderingen van de bevalling beginnen steeds meer vrouwen te vragen wat er met de placenta gebeurt en of ze het recht hebben om haar te bewaren. Het antwoord is in Tsjechië ondubbelzinnig: ja, u heeft dat recht. De placenta maakt deel uit van uw lichaam en als u haar mee naar huis wilt nemen, volstaat het om daarom te vragen – bij voorkeur van tevoren, het liefst al in het geboorteplan of bij de opname op de verloskamer. De meeste ziekenhuizen willen aan dit verzoek zonder problemen voldoen, hoewel de exacte voorwaarden (bijvoorbeeld de container waarin de placenta wordt bewaard) kunnen verschillen.
Het is goed om te weten dat er over de hele wereld culturen bestaan met diepgewortelde rituelen rondom de placenta. De Maori in Nieuw-Zeeland begraven de placenta traditioneel in de aarde als symbool van de verbinding van de mens met het land van de voorouders. In sommige Afrikaanse culturen is het begraven van de placenta een plechtige daad die het verwelkomen van nieuw leven symboliseert. Daarentegen domineerde in de moderne westerse geneeskunde decennialang een puur pragmatische benadering: de placenta heeft haar werk gedaan, de bevalling is voorbij, weg ermee.
Wat kunt u zelf met de placenta doen
Als u besluit de placenta te bewaren, opent zich een verrassend breed scala aan mogelijkheden – van diep symbolisch tot praktisch en wetenschappelijk onderzocht.
Een van de meest verspreide mogelijkheden van de afgelopen jaren is placentainkapseling, waarbij de placenta wordt verwerkt tot capsules die de moeder vervolgens als voedingssupplement inneemt. Voorstanders van deze praktijk beweren dat de placenta rijk is aan ijzer, hormonen en groeifactoren die kunnen helpen bij het herstel na de bevalling, symptomen van postnatale depressie kunnen verlichten en de aanmaak van moedermelk kunnen ondersteunen. Het is een praktijk met wortels in de traditionele Chinese geneeskunde, waar de placenta – zǐhé chē genoemd – al eeuwen wordt gebruikt.
Het moet echter gezegd worden dat het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van placentainkapseling vooralsnog beperkt is en de onderzoeksresultaten gemengd zijn. Het American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) stelt in haar aanbevelingen dat er onvoldoende bewijs is voor de gezondheidsvoordelen van placentaconsumptie en wijst op potentiële risico's die samenhangen met onzorgvuldige verwerking. Toch beoordelen veel vrouwen deze ervaring positief en groeit de vraag naar gecertificeerde specialisten in placentainkapseling ook in Tsjechië. Als u deze weg overweegt, is het essentieel dat de verwerking wordt uitgevoerd door een ervaren persoon met een hygiënecertificaat en onder strikt naleving van de voorwaarden.
Een tweede populaire optie is het begraven van de placenta – en dat letterlijk. Veel gezinnen kiezen voor het ritueel van het planten van een boom of struik op de plek waar de placenta begraven is. Zo ontstaat een levend monument voor het nieuwe leven, dat het kind ooit kan bezoeken. Het is een gebaar met een diepe symbolische dimensie en steeds meer gezinnen ervaren het als een zinvolle sluiting van de cirkel: uit het lichaam is nieuw leven voortgekomen en een deel van dit geschenk keert terug naar de aarde. Zoals verloskundige Jana Kovářová het ooit treffend verwoordde: „De placenta is geen afval. Het is een orgaan dat het kind heeft gevoed, beschermd en liefgehad – en het verdient een waardig afscheid."
Sommige ouders laten van de placenta een artistieke afdruk maken – de placenta wordt op papier of canvas gelegd en creëert een natuurlijke afdruk die doet denken aan een boom of bloem. Deze afdruk wordt vervolgens thuis opgehangen als herinnering aan de zwangerschap. Het is een mooie, zachte manier om de herinnering aan een van de belangrijkste momenten in het leven van een gezin te bewaren.
Er bestaat ook de mogelijkheid om de placenta te doneren voor wetenschappelijk onderzoek. De placenta is voor onderzoekers buitengewoon waardevol materiaal – ze wordt bestudeerd in de context van pre-eclampsie, auto-immuunziekten, oncologisch onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Als persoonlijke rituelen u niet aanspreken maar u wilt dat de placenta ook na de bevalling een betekenis heeft, informeer dan bij uw ziekenhuis of het samenwerkt met onderzoeksinstellingen.
Hoe bereidt u zich voor?
Als u nadenkt over wat u met uw placenta wilt doen, is het belangrijkste om er tijdig over te beginnen te praten. Vergeet niet het onderwerp op te nemen in uw geboorteplan en bespreek het met de verloskundige of gynaecoloog. De meeste zorgverleners zijn tegenwoordig gewend aan deze vragen en zullen er niet van opkijken.
Als u inkapseling plant, spreek dan van tevoren een specialist af die de verwerking zal uitvoeren – en zorg dat u weet hoe u de placenta correct moet bewaren (meestal in een schone afgesloten container, gekoeld) en hoe u haar zo snel mogelijk kunt overdragen. Tijd speelt een rol: hoe eerder de placenta wordt verwerkt, hoe beter haar bestanddelen bewaard blijven.
Voor begraving kunt u de placenta mee naar huis brengen in een afsluitbare container of zak bestemd voor biologisch materiaal. Ideaal is begraving op een diepte van minimaal 30–50 centimeter om te voorkomen dat dieren haar opgraven. Plant daarna een boom, kruid of struik naar eigen keuze op de plek – populaire keuzes zijn bijvoorbeeld een appelboom, sering of lavendel.
Het hele debat rondom de placenta is in werkelijkheid veel breder dan alleen de vraag wat u er fysiek mee doet. Het is een uitnodiging voor vrouwen om meer bewustzijn en controle over hun eigen bevalling en kraamperiode te nemen – om vragen te stellen, zich te informeren en beslissingen te nemen op basis van hun eigen waarden. De placenta als orgaan verdient dezelfde aandacht als elk ander deel van het lichaam – en wat u ermee doet, is volledig aan u.
Of u nu kiest voor inkapseling, begraving, een artistieke afdruk of donatie aan de wetenschap, één ding is zeker: een bewuste beslissing is altijd beter dan een stille verwaarlozing. Zwangerschap en bevalling zijn enkele van de meest intense fysieke en emotionele ervaringen in het leven – en de placenta is daar een onlosmakelijk onderdeel van dat het verdient om gezien te worden.
