Verveelt sporten u, vind een beweging die bij u past
Ieder van ons kent dat gevoel. Januari komt, je neemt je voor om te gaan sporten, koopt nieuwe sportschoenen, misschien zelfs een abonnement op een fitnesscentrum – en na drie weken is alles weer bij het oude. De sportschool lijkt saai, joggen doet pijn aan je knieën en groepslessen aerobics voelen als straf. Maar dan zien we andere mensen die uitkijken naar hun training, die in de regen gaan hardlopen en daarbij nog glimlachen ook. Wat doen zij anders? Het antwoord zit niet in hun sterkere wilskracht of betere discipline – het zit erin dat ze een bewegingsvorm hebben gevonden die echt bij hen past.
Het probleem met de manier waarop de moderne samenleving beweging presenteert, is fundamenteel. De fitnessindustrie heeft ons decennialang overtuigd dat sporten intensief, regelmatig en zichtbaar resultaatgericht moet zijn. Als je niet vijf keer per week naar de sportschool gaat, doe je iets fout. Deze aanpak negeert echter volledig de menselijke diversiteit – verschillende persoonlijkheden, verschillende lichamen, verschillende levensritmes. Beweging die niet bij onze aard past, zal nooit deel uitmaken van het dagelijks leven, hoe hard we ook ons best doen.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom we eigenlijk geen zin hebben om te bewegen
Voordat we naar oplossingen zoeken, is het nuttig te begrijpen waarom weerstand tegen beweging überhaupt ontstaat. Psychologen maken onderscheid tussen externe en interne motivatie. Externe motivatie – afvallen voor de zomer, indruk maken op anderen, voldoen aan de aanbeveling van de dokter – werkt op korte termijn, maar verdwijnt snel. Interne motivatie, dus bewegen omdat het ons plezier geeft, vreugde brengt of een gevoel van vrijheid, is daarentegen duurzaam op de lange termijn. Onderzoek op het gebied van positieve psychologie, zoals het werk van professor Edward Deci van de Universiteit van Rochester op het gebied van de zelfdeterminatietheorie, bevestigt keer op keer dat activiteiten die uit eigen interesse worden uitgevoerd, blijvender resultaat opleveren dan activiteiten die onder druk worden gedaan.
De tweede reden is een slechte ervaring uit het verleden. Veel volwassenen dragen een trauma mee van de gymles op de basisschool – verplichte crossloopjes, wedstrijden waarbij altijd iemand verloor, of spot van klasgenoten. Deze ervaringen prenten zich diep in het geheugen en de hersenen maken een automatische verbinding: beweging staat gelijk aan een onaangename ervaring. Deze barrière overwinnen is geen kwestie van wilskracht, maar van een nieuwe ervaring die het oude patroon overschrijft.
De derde factor is simpelweg een verkeerde keuze van activiteit. Stel je een introvert voor die zichzelf dwingt naar groepsspinninglessen te gaan, waar luide muziek dreunt en de instructeur voortdurend aanspoort tot grotere prestaties. Of omgekeerd iemand die houdt van sociaal contact en meditatieve yoga probeert in een stil studio. Geen van beiden zal gelukkig zijn, ongeacht hoe gezond de betreffende activiteit objectief gezien is.
Ook biologie en genetische aanleg spelen een rol. Sommige mensen zijn van nature uitgerust met een groter aantal snelle spiervezels en presteren goed bij korte explosieve inspanningen zoals sprinten of gewichtheffen. Anderen hebben dominante langzame vezels en blinken uit in duursporten. Het lichaam dwingen tot een prestatie waarvoor het niet gebouwd is, brengt frustratie en uitputting in plaats van voldoening.
De invloed van de dagelijkse omgeving en sociale kring is ook niet te onderschatten. Als we leven in een omgeving waar niemand uit onze kennissenkring sport, of juist waar iedereen één specifieke sport beoefent, is het moeilijk om je eigen weg te vinden. Beweging is voor een groot deel een sociale activiteit – wat we om ons heen zien, vormt op een natuurlijke manier onze eigen gewoonten en overtuigingen over wat voor ons mogelijk is.
Hoe je de bewegingsvorm vindt die bij jou past
De sleutel tot het vinden van je eigen type beweging is de zoektocht te benaderen als een experiment, niet als een verplichting. In plaats van te zeggen "vanaf nu ga ik hardlopen", probeer je de aanpak: "de komende maand probeer ik drie verschillende activiteiten uit en kijk ik hoe ik me daarbij voel". Deze verschuiving in denken vermindert de druk en opent de ruimte voor echte ontdekking.
Een goed beginpunt is nadenken over wat voor soort persoon je bent op andere gebieden van het leven. Hou je van de natuur en stilte? Wandelen, trailrunning of fietsen in het bos kunnen een natuurlijke uitbreiding zijn van wat je al vervult. Ben je een sociaal type dat contact met mensen nodig heeft? Teamsporten, danscursussen of groepstrainingen kunnen sporten omzetten in een prettige ontmoeting. Ben je een analytisch persoon die houdt van data en uitdagingen? Sporten met meetbare vooruitgang – op tijd zwemmen, boulderen, krachttraining met progressieve overbelasting – kunnen je precies het soort feedback geven dat jou motiveert.
Zoals schrijver en ultramarathonloper Christopher McDougall ooit zei: "We zijn gemaakt om te bewegen – het probleem is niet dat we niet van bewegen houden, maar dat we vergeten zijn hoe we op een natuurlijke manier bewegen." Deze gedachte bevat een belangrijke waarheid: beweging is geen kunstmatig construct van de fitnessindustrie, maar een natuurlijk onderdeel van het menselijk bestaan. We zijn het kwijtgeraakt onder lagen van verplichtingen, schermen en een sedentaire levensstijl.
Een praktisch hulpmiddel bij het zoeken naar een geschikte activiteit is letten op wanneer je je tijdens het bewegen in een 'flow'-toestand bevindt – die bijzondere toestand waarbij de tijd anders verstrijkt en de activiteit moeiteloos verloopt. Psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi, die dit begrip introduceerde, beschrijft flow als een toestand waarbij de uitdaging in evenwicht is met onze vaardigheden. Als de activiteit te gemakkelijk is, vervelen we ons. Als ze te moeilijk is, voelen we angst. Beweging in flow vinden betekent een activiteit vinden die ons licht overstijgt, maar niet overweldigt.
Neem als voorbeeld de drieënveertigjarige Lucie, die haar hele leven sport haatte. Ze probeerde de sportschool, joggen en yoga – niets beviel haar. Uiteindelijk nam een vriendin haar mee naar een salsales. Tegenwoordig danst ze vier keer per week en het valt haar niet eens in het sporten te noemen. Beweging werd voor haar een sociale gebeurtenis, een bron van vreugde en een manier om zichzelf te uiten. Haar lichaam veranderde ondertussen vanzelf – zonder dieet, zonder calorieën tellen, zonder pijnlijke vastberadenheid.
Lucie's ervaring is geen uitzondering – het is de regel. Mensen die een bewegingsvorm vinden die echt bij hen past, houden op na te denken over motivatie. De activiteit wordt onderdeel van hun identiteit, niet een punt op een lijst van verplichtingen.
Bij het zoeken naar geschikte beweging is het ook de moeite waard om praktische aspecten te overwegen. Bereikbaarheid speelt een enorme rol – als je een uur moet reizen voor je training, is er altijd een excuus om vandaag niet te gaan. Activiteiten die je in de buurt van huis of thuis kunt beoefenen, hebben in het dagelijks leven aanzienlijk meer kans van slagen. Evenzo is het financiële aspect belangrijk: dure uitrusting of abonnementen kunnen druk creëren die beweging opnieuw omzet in een verplichting.
Moderne technologie biedt in dit opzicht interessante mogelijkheden. Apps zoals Nike Training Club, Strava of diverse platforms voor online yoga en pilates maken het mogelijk tientallen verschillende sportstijlen uit te proberen zonder het huis te verlaten of grote investeringen te doen. De Wereldgezondheidsorganisatie beveelt aan dat volwassenen ten minste 150 minuten matig intensieve lichaamsbeweging per week nemen – en benadrukt dat de vorm van beweging geheel aan het individu is.
Een belangrijk aspect dat bij het zoeken naar geschikte beweging vaak over het hoofd wordt gezien, is het dagritme en het persoonlijke chronotype. Een ochtendmens kan uitstekende resultaten behalen met een ochtendrun, terwijl een nachtmens er moeite mee zal hebben. Jezelf dwingen te sporten op een moment waarop je lichaam van nature vermoeid is, is een onnodige strijd. Bewegen op het juiste moment – al is het maar een twintig minuten durende wandeling na de lunch – levert veelvoudig betere resultaten op dan een heroïsche training op een ongeschikt uur.
Het is ook vermeldenswaard dat beweging niet de vorm van georganiseerde sport hoeft aan te nemen. Tuinieren, dansen in de woonkamer, spelen met kinderen of actief fietsen naar het werk – dit zijn allemaal volwaardige vormen van beweging die de aanbevolen wekelijkse dosis lichamelijke activiteit kunnen invullen en tegelijkertijd vreugde kunnen brengen zonder ook maar één stap in de sportschool te zetten. Onderzoek op het gebied van gedragswetenschap toont aan dat zogenaamde „ongestructureerde beweging" voor de gezondheid op lange termijn even waardevol is als formele training, en voor veel mensen bovendien aanzienlijk duurzamer.
Als gezondheidsbeperkingen het zoeken naar geschikte beweging bemoeilijken, is het raadzaam de mogelijkheden te bespreken met een fysiotherapeut of bewegingsspecialist. Zij kunnen activiteiten voorstellen die zijn afgestemd op de specifieke behoeften van het lichaam en tegelijkertijd helpen de angst voor beweging te overwinnen, die kan samenhangen met pijn of een eerdere blessure.
Ten slotte is het misschien wel het belangrijkste jezelf toe te staan te stoppen met zoeken naar de "juiste" activiteit en te beginnen met zoeken naar "jouw" activiteit. Deze twee dingen zijn niet hetzelfde. De juiste activiteit bestaat in leerboeken over sportgeneeskunde. Jouw activiteit bestaat ergens op het snijpunt van jouw persoonlijkheid, jouw lichaam, jouw tijd en jouw waarden. En als je haar eenmaal hebt gevonden, heb je geen enkele herinneringsapp nodig, geen trainer die je aanspoort, geen goed voornemen voor het nieuwe jaar. Je gaat gewoon – omdat je het leuk vindt.
