# Co znamenají streptokoky skupiny B v těhotenství ## Wat betekenen groep B streptokokken tijdens d
Zwangerschap brengt een reeks onderzoeken met zich mee die aanstaande moeders kunnen verwarren of bezorgd maken. Een van de tests die aan het einde van de zwangerschap wordt uitgevoerd, is het onderzoek op groep B-streptokokken. Hoewel deze bacterie in het dagelijks leven niet bijzonder gevaarlijk is, verdient ze in de context van de bevalling en de neonatale periode aandacht. Waarom hechten artsen eigenlijk zoveel belang aan deze opsporing, en wat betekent de testuitslag eigenlijk voor moeder en kind?
Groep B-streptokokken, wetenschappelijk aangeduid als Streptococcus agalactiae of afgekort GBS (van het Engelse Group B Streptococcus), zijn bacteriën die van nature voorkomen in het spijsverterings- en urogenitaal stelsel van veel volwassenen. Hun aanwezigheid betekent op zichzelf geen ziekte – in de overgrote meerderheid van de gevallen veroorzaken ze helemaal geen klachten en weet de persoon er niets van. Naar schatting is ongeveer 10 tot 30% van de zwangere vrouwen draagster van deze bacteriën, zonder dat ze enige klachten ervaren. Het probleem ontstaat op het moment van de bevalling, wanneer de pasgeborene tijdens de passage door het geboortekanaal in contact kan komen met de bacterie.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom zijn GBS-bacteriën een risico tijdens de zwangerschap?
Pasgeborenen hebben een onvolwassen immuunsysteem en zijn niet in staat om met GBS-bacteriën om te gaan zoals een volwassen organisme dat zou kunnen. Overdracht van moeder op kind tijdens de bevalling kan in sommige gevallen leiden tot ernstige neonatale aandoeningen – het gaat daarbij het vaakst om longontsteking, hersenvliesontsteking of een algehele bloedinfectie, oftewel sepsis. De Wereldgezondheidsorganisatie en professionele gynecologische verenigingen wijzen erop dat neonatale GBS-infecties behoren tot de meest voorkomende oorzaken van ernstige bacteriële aandoeningen in de eerste weken van het leven. Hoewel de moderne geneeskunde deze aandoeningen kan behandelen, is preventie altijd de betere keuze.
Het is daarbij belangrijk onderscheid te maken tussen de zogenaamde vroege en late vorm van neonatale GBS-infectie. De vroege vorm manifesteert zich binnen de eerste 7 levensdagen van het kind en wordt geassocieerd met overdracht tijdens de bevalling. De late vorm kan verschijnen tot drie maanden na de geboorte en heeft een meer uiteenlopende oorsprong – het kan gaan om overdracht via borstvoeding, contact met de omgeving of zelfs de ziekenhuisomgeving. Juist daarom richt de screening zich primair op de preventie van de vroege vorm, die direct beïnvloedbaar is door preventieve toediening van antibiotica aan de moeder tijdens de bevalling.
Het is begrijpelijk dat het woord 'antibiotica' bij zwangere vrouwen zorgen kan wekken. De toediening van antibiotica direct tijdens de bevalling – meestal intraveneus penicilline – wordt echter als veilig beschouwd voor zowel moeder als kind, en de voordelen ervan wegen ruimschoots op tegen de mogelijke risico's. Volgens gegevens gepubliceerd door onder andere het Amerikaanse Centrum voor ziektebestrijding en -preventie (CDC) is het dankzij bevolkingsonderzoek en preventieve toediening van antibiotica gelukt om het aantal vroege neonatale GBS-infecties met meer dan 80% te verminderen ten opzichte van de periode vóór de invoering van deze maatregel.
Maar hoe stellen artsen vast of een specifieke zwangere vrouw de bacterie draagt? Het antwoord ligt in een eenvoudig maar zeer belangrijk onderzoek.
Hoe verloopt de test op groep B-streptokokken?
De test op GBS wordt uitgevoerd tussen de 35e en 37e zwangerschapsweek. Het gaat om een uitstrijkje van de vagina en de endeldarm, dat poliklinisch bij de gynaecoloog wordt afgenomen en slechts een paar seconden duurt. De vrouw ervaart daarbij geen pijn – het is een volledig niet-invasieve ingreep, vergelijkbaar met een gewoon gynaecologisch onderzoek. Het afgenomen monster wordt vervolgens naar het laboratorium gestuurd, waar via kweek de aanwezigheid van GBS-bacteriën wordt vastgesteld. De uitslag is doorgaans binnen enkele dagen beschikbaar.
Waarom wordt de test juist in deze periode uitgevoerd en niet eerder? De aanwezigheid van GBS-bacteriën in het lichaam kan in de loop van de tijd veranderen – een vrouw die in de 20e week negatief was, kan in de 36e week positief zijn, en omgekeerd. Een te vroeg uitgevoerde test zou dus niet overeen hoeven te komen met de werkelijke situatie op het moment van de bevalling. Testen tussen de 35e en 37e week geeft de meest betrouwbare informatie over de situatie vlak voor de bevalling.
Laten we een concreet voorbeeld nemen: Jana is in de 36e week van haar zwangerschap en komt voor een reguliere controle bij haar gynaecoloog. De arts legt haar uit dat het tijd is voor het GBS-uitstrijkje, neemt de monsters af en vier dagen later ontvangt Jana de uitslag – een positieve bevinding. Dit betekent dat de bacterie aanwezig is in de vaginale en rectale omgeving. Jana raakt begrijpelijkerwijs bezorgd, maar de arts stelt haar gerust: een positieve uitslag betekent niet dat het kind ziek zal worden, maar alleen dat er tijdens de bevalling antibiotica als preventieve maatregel toegediend moeten worden. Jana bevalt van een gezonde jongen en de hele bevalling verloopt zonder complicaties.
Dit scenario is volstrekt normaal en weerspiegelt de dagelijkse realiteit in kraamklinieken over de hele wereld. De sleutel tot succes is juist de tijdige vaststelling van de situatie en een adequate reactie van het medische team.
Er zijn echter situaties waarin antibiotische profylaxe wordt toegediend ook zonder voorafgaande test. Hieronder vallen bijvoorbeeld een vroeggeboorte vóór de voltooide 37e week, wanneer de test nog niet is uitgevoerd, of de situatie waarin een vrouw zonder testresultaten naar de bevalling komt. In dat geval baseren artsen zich op risicofactoren – zoals koorts bij de barende vrouw tijdens de bevalling, vroegtijdig breken van de vliezen of een eerder kind met een GBS-infectie. De aanpak van preventie is dus individueel en altijd aangepast aan de specifieke situatie.
Zoals de vooraanstaande Amerikaanse kinderarts en expert op het gebied van neonatale infecties Dr. Richard Polin opmerkte: "Preventie van GBS-infectie bij pasgeborenen is een van de grootste successen van de perinatale geneeskunde van de afgelopen decennia." Deze uitspraak geeft precies weer hoe ver de geneeskunde is gevorderd op het gebied van de bescherming van pasgeborenen – en welke belangrijke rol daarin wordt gespeeld door een ogenschijnlijk onopvallend uitstrijkje dat een paar weken voor de bevalling wordt afgenomen.
Wat te doen na een positieve testuitslag?
Ontdekken dat de test positief is uitgevallen, kan voor een zwangere vrouw een stressvolle boodschap zijn. Het is echter absoluut essentieel om te beseffen dat een positieve uitslag geen behandeling vereist tijdens de zwangerschap. GBS-bacteriën worden vóór de bevalling niet behandeld met antibiotica – en dat om een goede reden. Zelfs als de bacterie zou worden onderdrukt, zou ze met grote waarschijnlijkheid tegen de bevalling weer terug zijn. Daarom is het zinvol om antibiotica pas toe te dienen bij de bevalling zelf, wanneer ze het grootste beschermende effect hebben voor het kind.
Vrouwen met een positieve uitslag moeten het medisch personeel van de kraamkliniek direct bij opname voor de bevalling informeren, zodat de antibiotische profylaxe tijdig kan worden gestart – bij voorkeur minstens vier uur vóór de bevalling. Deze informatie moet deel uitmaken van het geboorteplan of de medische documentatie die de vrouw meeneemt naar de kraamkliniek.
Wat borstvoeding betreft, is een positieve GBS-bevinding tijdens de zwangerschap geen reden om dit te beperken. Moedermelk bevat antistoffen en stoffen die de pasgeborene juist helpen zijn immuniteit op te bouwen. Als GBS-bacteriën direct in de moedermelk zouden worden aangetroffen – wat een zeldzaam maar mogelijk verschijnsel is – moet de situatie individueel met een arts worden besproken.
Zwangere vrouwen vragen zich ook wel eens af of ze door hun levensstijl of voeding de aanwezigheid van GBS-bacteriën kunnen beïnvloeden. Het wetenschappelijk bewijs hierover is niet overtuigend. Probiotica, aanpassing van het dieet of andere natuurlijke methoden zijn niet voldoende bewezen als manier om GBS betrouwbaar te elimineren of te voorkomen. De beste bescherming blijft betrouwbare screening en eventuele antibiotische profylaxe tijdens de bevalling.
Voor wie meer over dit onderwerp wil weten, is de website van de Britse NHS een goede informatiebron, die het GBS-vraagstuk overzichtelijk en begrijpelijk behandelt, evenals de Nederlandse en Belgische gynaecologische en perinatologische verenigingen, waarvan de aanbevelingen de basis vormen voor de procedures in binnenlandse kraamklinieken.
Het is begrijpelijk dat elke zwangere vrouw het beste wil voor haar kind en dat elke nieuwe informatie vragen of zorgen kan oproepen. GBS-screening is echter een voorbeeld van hoe de moderne geneeskunde met een eenvoudige en veilige methode het risico op een ernstige aandoening bij pasgeborenen aanzienlijk kan verminderen. Een uitstrijkje dat seconden duurt, een uitslag binnen een paar dagen en indien nodig antibiotica tijdens de bevalling – dat is de hele procedure, die voor een pasgeboren kind van wezenlijk belang kan zijn. Geïnformeerd zijn over dit onderzoek, de betekenis en het verloop ervan, is daarom een van de kostbaarste geschenken die een aanstaande moeder zichzelf en haar kind kan geven, nog lang voordat het kind ter wereld komt.
