De relatie hoeft niet te lijden na de komst van een baby
Er wordt gezegd dat de komst van een kind het mooiste moment in het leven van een koppel is. En dat is het ongetwijfeld – maar weinigen geven van tevoren toe hoezeer dit moment de fundamenten van de partnerrelatie kan doen wankelen. Pasgeborenen-nachten vol gehuil, eindeloos verschonen, het gevoel dat de dag niet genoeg uren heeft, en daarbij twee volwassenen die elkaar nauwelijks nog weten te begroeten, laat staan een paar zinnen wisselen over iets anders dan darmkrampjes bij zuigelingen. De partnerrelatie na de komst van een kind is een onderwerp waarover verrassend weinig wordt gesproken, hoewel het praktisch elk koppel raakt dat besluit een gezin te stichten. Hoe verlies je elkaar dus niet uit het oog in een periode waarin de hele wereld om een klein mensje draait?
Stel je Klára en Tomáš voor. Ze zijn acht jaar samen, hebben samen gereisd, verhuisd, een appartement verbouwd – kortom, ze hebben het nodige meegemaakt en wisten altijd de weg naar elkaar te vinden. Toen werd de kleine Eliška geboren. De eerste weken waren euforisch, vol bezoekjes, bloemetjes en felicitaties. Maar na een maand begon de euforie plaats te maken voor vermoeidheid. Tomáš ging terug naar zijn werk en Klára bleef thuis met het gevoel dat ze er alleen voor stond. 's Avonds, als hij thuiskwam, wilde hij uitrusten, terwijl Klára wanhopig behoefte had aan iemand die haar kon aflossen. In plaats van een gesprek kwamen er verwijten, in plaats van een omhelzing stilte. Na drie maanden hadden ze allebei het gevoel dat ze naast elkaar leefden als huisgenoten die één klein wezentje deelden, maar niet meer een gezamenlijk leven. Het verhaal van Klára en Tomáš is geen uitzondering – het is juist zo gewoon dat duizenden koppels het met kleine variaties zouden kunnen navertellen.
Onderzoek van de Amerikaanse psycholoog John Gottman, die zich tientallen jaren wijdde aan de studie van partnerrelaties aan het Gottman Institute, toonde aan dat tot twee derde van de koppels na de geboorte van het eerste kind een aanzienlijke daling van de relatietevredenheid ervaart. Het gaat er niet om dat partners niet meer van elkaar houden – het probleem is veeleer dat de omstandigheden waarin ze samenleven radicaal veranderen, en de meeste koppels simpelweg niet voorbereid zijn op deze verandering. Gottman ontdekte in zijn onderzoek dat de sleutelfactor die koppels die de crisis doormaakten en sterk bleven onderscheidt van degenen die uit elkaar gingen, de kwaliteit van de vriendschap tussen de partners is en het vermogen om emotioneel beschikbaar te blijven, ook in perioden van extreme belasting. Meer over zijn werk is te vinden op de website van The Gottman Institute, waar een breed scala aan bronnen beschikbaar is voor koppels die deze levensfase doormaken.
Maar wat betekent dat eigenlijk in de praktijk – emotioneel beschikbaar blijven? Het klinkt prachtig in theorie, maar wanneer je de derde nacht op rij niet slaapt en je partner vraagt "wat eten we vanavond?", is het lastig om met gratie en empathie te reageren. Maar juist hier komt het erop aan. Het gaat er niet om perfect te zijn of altijd overal begrip voor te hebben. Het gaat erom je te realiseren dat beide partners tegelijkertijd een enorme levensverandering doormaken, en toch beleeft ieder die anders. De moeder die thuis is met het kind, kan een intens gevoel van isolatie, identiteitsverlies en fysieke uitputting ervaren. De vader die naar zijn werk gaat, kan zich juist buitengesloten voelen, overbodig in de zorg voor het kind en overbelast door de nieuwe verantwoordelijkheid als kostwinner. Beide perspectieven zijn legitiem en beide verdienen ruimte.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom partners na de geboorte van een kind uit elkaar groeien
Een van de grootste paradoxen van het ouderschap is dat een gebeurtenis die een koppel zou moeten verbinden, hen vaak juist verdeelt. Daar zijn meerdere redenen voor en de meeste hebben niets te maken met het feit dat partners niet meer van elkaar zouden houden. De eerste en meest voor de hand liggende factor is chronisch slaapgebrek. Slaaptekort beïnvloedt de stemming, cognitieve functies, geduld en het vermogen tot empathie – precies die eigenschappen die je in een partnerrelatie het hardst nodig hebt. Studies gepubliceerd in het vaktijdschrift Sleep toonden aan dat zelfs een licht slaaptekort de kans op conflicten binnen het koppel vergroot en het vermogen om deze constructief op te lossen vermindert.
Een andere factor is de ongelijke verdeling van zorg en huishoudelijke taken. Zelfs in koppels die vóór de geboorte van het kind op gelijkwaardige basis functioneerden, herleven na de komst van de baby vaak traditionele genderpatronen. De moeder neemt het grootste deel van de kinderzorg en het huishouden op zich, de vader concentreert zich op het werk. Beiden hebben het gevoel dat ze het maximale doen, en toch voelt geen van beiden voldoende erkenning van de ander. Zo ontstaat een vicieuze cirkel van onuitgesproken verwachtingen en teleurstellingen, die geleidelijk dieper wordt.
Daar komt de verandering van het intieme leven bij. Fysieke nabijheid, die voorheen een vanzelfsprekend onderdeel van de relatie was, wordt na de bevalling vaak drastisch beperkt – en het gaat niet alleen om seksualiteit. Spontane aanrakingen, samen in slaap vallen, 's ochtends luieren – het verdwijnt allemaal. Het lichaam van de vrouw maakt een enorme transformatie door en heeft tijd nodig om te herstellen, terwijl de man het gebrek aan fysiek contact kan ervaren als afwijzing. Zonder open communicatie over deze veranderingen ontstaat er gemakkelijk een kloof die steeds moeilijker te overbruggen is.
En dan is er nog een factor waarover het minst wordt gesproken: het verlies van gezamenlijke tijd met z'n tweeën. Vóór de geboorte van het kind had het koppel vanzelfsprekende gelegenheden om aan de relatie te bouwen – gezamenlijke etentjes, weekenduitstapjes, spontane gesprekken. Na de komst van de baby lost alle vrije tijd op in de zorg voor het kind en resteren slechts enkele minuten per dag waarop beiden wakker zijn en het kind toevallig slaapt. Als deze minuten worden gevuld met scrollen op de telefoon of huishoudelijk werk, verliest de relatie geleidelijk haar voedingsbodem.
Wat helpt om de relatie levend te houden, ook na de komst van een kind
Het goede nieuws is dat de daling van de relatietevredenheid na de geboorte van een kind niet blijvend hoeft te zijn en niet tot een breuk hoeft te leiden. Gottmans onderzoek identificeerde koppels die deze fase zonder grote schade doormaakten en ontdekte dat zij een aantal gemeenschappelijke kenmerken delen. Bovenal creëren deze koppels bewust ruimte voor hun relatie, ook al is dat in die periode buitengewoon moeilijk.
Het gaat daarbij niet om iets dramatisch. Soms zijn vijftien minuten 's avonds al genoeg, waarin de partners bij elkaar gaan zitten en met elkaar praten over iets anders dan het kind. Het kan een gesprek zijn over wat hen die dag heeft geboeid, wat hen blij maakte of wat hen dwarszit. Psychotherapeute Esther Perel, auteur van het boek Mating in Captivity, benadrukt dat het voor het behoud van de partnerlijke vonk essentieel is om de ander nog steeds te zien als een zelfstandig wezen met een eigen innerlijke wereld – niet slechts als mede-ouder. "Op het moment dat je partner alleen nog maar de vader of moeder van je kind wordt, houd je op hem of haar te zien als minnaar, vriend, als het mens op wie je verliefd werd," zegt Perel in een van haar TED Talks.
In de praktijk kan dat er verschillend uitzien. Sommige koppels voeren vaste "date-avonden" in, al is het maar een gezamenlijke wandeling met de kinderwagen en een koffie in de hand. Andere spreken een afwisselingssysteem af, zodat elke partner regelmatig tijd voor zichzelf heeft – want paradoxaal genoeg moet je eerst je eigen beker vullen om een goede partner te kunnen zijn. Wanneer iemand voortdurend uitgeput is en geen enkele ruimte voor zichzelf heeft, heeft hij of zij niets om aan de partner te geven.
Communicatie is een andere pijler die koppels vaak onderschatten. En daarmee wordt niet alleen het vermogen bedoeld om over problemen te praten, maar ook het vermogen om dankbaarheid en erkenning uit te spreken. Het klinkt banaal, maar de zin "ik zie hoe hard je je best doet en ik waardeer dat" kan in een periode van ouderlijke crisis wonderen doen. Gottmans onderzoek bevestigde herhaaldelijk dat koppels die regelmatig erkenning en dankbaarheid naar elkaar uitspreken, een aanzienlijk grotere kans hebben op langdurige tevredenheid. Het gaat niet om grote gebaren – het gaat om kleine, dagelijkse uitingen dat je de ander opmerkt en waardeert.
Het is ook belangrijk om professionele hulp niet te onderschatten. In Tsjechië heerst nog altijd een zekere schroom om een relatietherapeut te bezoeken, alsof het een erkenning van falen zou zijn. Terwijl het precies het tegenovergestelde is – het is een uiting van het feit dat de relatie beiden zoveel waard is dat ze bereid zijn er tijd en energie in te investeren. Organisaties zoals de Asociace manželských a rodinných poradců ČR bieden een overzicht van gecertificeerde counselors in het hele land. Soms zijn al een paar sessies voldoende om als koppel beter te leren communiceren en de dynamiek te begrijpen die na de komst van het kind in de relatie is veranderd.
Laten we nog even terugkeren naar Klára en Tomáš. Na enkele maanden van stille frustratie barstte Klára op een avond in huilen uit en zei tegen Tomáš dat ze het gevoel had hem te verliezen. Die avond spraken ze voor het eerst echt met elkaar sinds de geboorte van Eliška – niet over hoeveel het kind had gedronken of wanneer de vaccinatie was, maar over zichzelf, over hun gevoelens, angsten en behoeften. Ze spraken een paar eenvoudige regels af: elke avond tien minuten samen zitten, in het weekend afwisselen zodat ieder twee uur voor zichzelf heeft, en eens per maand oppas regelen en eropuit gaan als koppel, niet als ouders. Het was geen wonderoplossing – ze hadden nog steeds zware dagen en af en toe ruzie. Maar het gevoel keerde terug dat ze er samen in stonden, dat ze een team vormden.
En juist dit is misschien wel de belangrijkste boodschap: de partnerrelatie na de komst van een kind vereist geen perfectie, maar intentionaliteit. Het vereist een bewuste beslissing dat de relatie een prioriteit is die aandacht verdient, ook in een periode waarin het lijkt alsof daar geen tijd en energie voor is. Een kind heeft tevreden ouders nodig en tevreden ouders hebben een goed functionerende relatie nodig. Het is geen egoïsme om voor je partnerschap te zorgen – het is verantwoordelijkheid.
Wie inspiratie zoekt voor een gezondere en evenwichtigere levensstijl in de periode van het ouderschap, kan beginnen met kleine stappen in het dagelijks leven – van kwalitatievere voeding via beweging tot producten die het welzijn van het hele gezin ondersteunen. In de webshop van Ferwer vindt u een breed aanbod van producten voor een gezonde levensstijl en een ecologisch huishouden, die een van de puzzelstukjes kunnen zijn van een tevredener gezinsleven.
Ouderschap is een marathon, geen sprint. En net als bij een marathon geldt dat de beste resultaten niet worden behaald door degene die aan het begin het snelst loopt, maar door degene die zijn krachten verdeelt en een betrouwbare partner naast zich heeft. Zorgen voor je relatie in de tijd dat je voor een nieuw mens zorgt, is geen luxe – het is een noodzaak. En misschien wel de belangrijkste investering die je voor je groeiende gezin kunt doen.
