Een droog toilet is niet meer alleen voor kampeerders
Er bestaat een onderwerp waarover de meeste mensen liever niet hardop praten, ook al heeft het hen elke dag aan. Het toilet. Concreet: hoeveel water het verbruikt – en wat er zou gebeuren als het helemaal geen water nodig had. Het droge toilet behoort tot een van de meest onderschatte maar tegelijkertijd meest veelbelovende oplossingen die we vandaag de dag hebben in de strijd tegen verspilling van drinkwater. En toch blijft het een onderwerp waarover in gewone gesprekken nauwelijks wordt gesproken. Dit artikel probeert daar verandering in te brengen.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom het toilet een probleem is waarover niet wordt gesproken
Een gemiddeld spoeltoilet verbruikt bij elk gebruik ongeveer 6 tot 9 liter water. Oudere modellen halen zelfs 13 liter per spoelbeurt. Als we bedenken dat een gemiddeld persoon het toilet ongeveer zes tot acht keer per dag gebruikt, komen we uit op een getal dat zelfs degenen die zich actief bezighouden met duurzaamheid zal verbazen. Het toilet alleen al kan goed zijn voor dertig procent van het totale waterverbruik in een huishouden. Volgens gegevens van de organisatie Water Footprint Network behoort het doorspoelen van het toilet tot de grootste bronnen van drinkwaterverbruik in huishoudens wereldwijd.
En het gaat hier om drinkwater. Water dat door zuiveringsinstallaties is gegaan, chemisch is behandeld, kilometers ver door leidingen is getransporteerd – en dat we letterlijk doorspoelen naar het riool. Het is een paradox van de moderne beschaving die nauwelijks iemand in twijfel trekt, simpelweg omdat we er zo aan gewend zijn.
Terwijl de situatie met water op de planeet bepaald niet rooskleurig is. Volgens het rapport van de VN over wereldwijde watervoorraden hebben vandaag de dag al meer dan twee miljard mensen te maken met een tekort aan drinkwater, en dit aantal zal alleen maar toenemen door de groeiende bevolking en klimaatverandering. Nederland behoort weliswaar niet tot de landen met een acuut watertekort, maar ook hier worden we de laatste jaren geconfronteerd met droogte, dalende grondwaterstanden en stijgende kosten voor water en riolering. De kwestie van waterbeheer houdt op een aangelegenheid van verre continenten te zijn en wordt steeds meer onze eigen realiteit.
Juist in deze context komt het droge toilet in beeld – een oplossing die al veel langer bestaat dan de meeste mensen denken, maar die pas de laatste jaren aandacht krijgt als een echt alternatief voor het traditionele spoeltoilet.
Wat is een droog toilet eigenlijk en hoe werkt het
Een droog toilet, ook wel aangeduid als compostoilet of watervrij toilet, werkt op een eenvoudig principe: in plaats van afval met water door te spoelen, vindt er een natuurlijke biologische omzetting plaats. Menselijk afval wordt in een gesloten reservoir of composteerkamer afgebroken met behulp van micro-organismen, lucht en eventueel toegevoegd materiaal – meestal zaagsel, turf of houtskool. Het resultaat is na verloop van tijd hygiënisch onschadelijk compost dat als meststof kan worden gebruikt.
Er zijn meerdere typen droge toiletten. De eenvoudigste versies zijn draagbare modellen die geschikt zijn voor vakantiehuisjes, tuinen of kamperen – compacte reservoirs met scheiding van urine en vaste stoffen, die geur minimaliseren en afvoer vergemakkelijken. Aan het andere uiteinde van het spectrum staan volwaardige composteersystemen voor permanente bewoning, uitgerust met ventilatie, verwarming en automatisch mengen van de composteermassa. Deze systemen zijn ontworpen om te voldoen aan hygiënenormen en kunnen een klassiek toilet volledig vervangen.
Een van de meest gehoorde bezwaren van tegenstanders is geur. Deze zorg is begrijpelijk, maar grotendeels ongegrond. Een goed ontworpen en onderhouden droog toilet ruikt praktisch niet, dankzij natuurlijke ventilatie en de scheiding van urine en vaste stoffen. Urine is namelijk de voornaamste bron van onaangename geuren in traditionele toiletten – en moderne droge toiletten voeren deze afzonderlijk af, waarmee dit probleem op elegante wijze wordt opgelost.
Een concreet voorbeeld uit de praktijk: een gezin uit Zuid-Bohemen, dat drie jaar geleden besloot hun vakantiehuisje te verbouwen tot een jaarrond woning zonder aansluiting op het riool, omschrijft de overstap naar een compostoilet als verrassend probleemloze. „We verwachtten dat het een compromis zou zijn. In plaats daarvan ontdekten we dat het toilet gewoon werkt, niet stinkt en we elk jaar duizenden liters drinkwater besparen," zegt Pavel, een van de gezinsleden. Tegenwoordig verwerkt hun systeem al het afval direct op het terrein en gebruiken ze de resulterende compost in de tuin.
Dit verhaal staat niet op zichzelf. Door heel Europa groeit het aantal huishoudens, gemeenschappen en publieke instellingen die droge toiletten invoeren als onderdeel van een bredere strategie voor duurzaam beheer van water en afval. Scandinavische landen zijn hierin pioniers – in Zweden en Finland bestaan er hele ecologische wijken waar compostoiletten een standaard onderdeel van de infrastructuur zijn.
Waarom het nog steeds een taboe is en hoe dat verandert
De weerstand tegen droge toiletten komt voornamelijk voort uit culturele instellingen. In de moderne samenleving is het toilet een symbool van beschaving, hygiënische vooruitgang en comfort. Doorspoelen met water is zo vanzelfsprekend geworden dat het in twijfel trekken ervan aanvoelt als een stap terug. Psychologen die zich bezighouden met consumentengedrag op het gebied van duurzaamheid spreken van de zogenaamde 'disgust factor' – een natuurlijke afkeer van alles wat doet denken aan contact met afval. En juist deze emotionele barrière is voor veel mensen sterker dan welk rationeel argument over waterbesparing ook.
Daarbij komt ook een gebrek aan informatie. De meeste mensen stellen zich bij een droog toilet ofwel een draagbaar toilet van een festival voor, ofwel een houten hut aan de rand van een bos – zeker geen elegant, functioneel apparaat dat moeiteloos in een moderne badkamer zou passen. Maar de markt heeft zich de afgelopen jaren aanzienlijk ontwikkeld. Hedendaagse compostoiletten zijn designtechnisch verfijnd, stil, eenvoudig te bedienen en zien er in veel gevallen precies zo uit als hun spoelende tegenhangers.
De verandering komt daar waar mensen gedwongen worden anders over hulpbronnen na te denken. Eigenaren van vakantiehuisjes zonder riolering, mensen die in mobiele woningen of tiny houses leven, gemeenschappen in gebieden met beperkte toegang tot water – dit zijn de groepen die droge toiletten hebben omarmd als een praktische oplossing, niet als een ideologisch standpunt. En juist hun ervaringen helpen langzaam vooroordelen te slechten, ook bij een bredere bevolking.
Wetgevende en normatieve veranderingen spelen ook een belangrijke rol. In Tsjechië gaat de installatie van een compostoilet in een permanente woning nog steeds gepaard met bureaucratische obstakels die het in de praktijk bemoeilijken – bouwvoorschriften en hygiënenormen zijn primair gericht op spoelsystemen. In een aantal Europese landen, waaronder Duitsland en Nederland, zijn compostoiletten in permanente woningen echter volledig legaal en genormaliseerd. Het is slechts een kwestie van tijd voordat een vergelijkbare wetgevende versoepeling ook elders zijn intrede doet.
De economische kant van de zaak speelt ook een niet te verwaarlozen rol. De aanschafkosten voor een kwalitatief compostoilet variëren van een paar duizend kroon voor eenvoudige modellen tot tienduizenden voor volwaardige systemen voor permanente bewoning. Op het eerste gezicht lijkt dat een hoge investering, maar vergeleken met de kosten voor aanleg of reparatie van rioleringsaansluitingen, betalingen voor rioolheffing en waterrekeningen, valt een droog toilet op de lange termijn zeer voordelig uit. Bovendien vervallen de kosten die gepaard gaan met het onderhoud van een septic tank of beerput.
Ook media en publiek debat dragen hun deel van de verantwoordelijkheid. Onderwerpen als zero waste, duurzame mode of een ecologisch huishouden hebben de afgelopen jaren een respectabele plek veroverd in het mainstreamdiscours. Het toilet blijft echter aan de zijlijn – alsof de samenleving zich schaamt om toe te geven dat ook het meest intieme deel van het huishouden onderdeel kan zijn van een duurzame levensstijl. En toch ligt hier een van de grootste onbenutte potenties.
Zoals de Amerikaanse milieuwetenschapper Bill Mollison, grondlegger van de permacultuurbeweging, opmerkte: „Het probleem is niet een gebrek aan hulpbronnen. Het probleem is dat we als afval beschouwen wat in werkelijkheid een hulpbron is." Deze gedachte vat de essentie van het compostoilet perfect samen – de omzetting van iets wat de moderne beschaving als te verwijderen afval beschouwt, in een waardevolle grondstof voor de bodem.
Het droge toilet houdt zo op een curiositeit voor enthousiastelingen te zijn en wordt onderdeel van een bredere discussie over hoe we omgaan met de kostbaarste hulpbron die we hebben – water. Elke liter die we niet hoeven te gebruiken om door te spoelen, is een liter die blijft waar hij thuishoort. En dat is een argument dat in tijden van toenemende droogte en klimaatsonzekerheid van dag tot dag sterker wordt.
Voor degenen die meer willen weten over droge toiletten of op zoek zijn naar concrete producten die geschikt zijn voor een vakantiehuisje, tuin of ecologisch georiënteerd huishouden, is het goed om te beginnen bij gespecialiseerde winkels gericht op een duurzame levensstijl – daar vinden ze niet alleen de producten zelf, maar ook de nodige informatie en advies over hoe ze de overstap kunnen maken. De weg naar een duurzamer huishouden hoeft niet te beginnen met zonnepanelen op het dak. Soms volstaat het om te heroverwegen wat we letterlijk onder onze voeten hebben.
