Kastoreum: wat we allemaal niet weten over deze natuurlijke stof

Wat is castoreum en waarom wordt er meer over gesproken dan je zou verwachten?

Wanneer je "natuurlijke aroma" hoort, denken de meeste mensen aan vanille, citrusvruchten of misschien lavendel. Maar slechts weinigen zouden vermoeden dat een van deze aroma's een stof genaamd castoreum kan zijn, die afkomstig is van het lichaam van een bever. Ja, je leest het goed – een bever. En hoewel het klinkt als het begin van een bizar verhaal, is de waarheid nog vreemder dan fictie.

Castoreum: wat is het eigenlijk?

Castoreum is een olieachtige, sterk geurende stof die bevers uitscheiden uit zogenaamde castorzakken, gelegen nabij hun anale klieren. Samen met urine gebruiken ze het om hun territorium te markeren. In de natuur heeft het dus een volledig praktische functie – andere bevers op afstand houden en hun territorium beschermen. Voor mensen heeft deze stof echter een heel ander gebruik.

In het verleden werd castoreum veel gebruikt in de parfumindustrie, in de geneeskunde en zelfs als ingrediënt in voedingsmiddelen – vooral als onderdeel van de aroma's van vanille of frambozensmaken. In de VS werd het bijvoorbeeld officieel erkend als een natuurlijke toevoeging bij de productie van voedsel en dranken. Dit feit deed opnieuw angst en fascinatie onder mensen oplaaien toen het nieuws zich verspreidde dat in sommige snoepjes of ijsjes "stiekem" beverafscheiding werd gebruikt.

En hoeveel daarvan is waar?

Castoreum in voedsel? Theoretisch ja, praktisch bijna niet

De publieke reactie op de ontdekking dat bevercastoreum (of was) onderdeel is van sommige voedingsmiddelen, was begrijpelijk gemengd. Voor de meeste mensen is het idee dat ze iets eten dat afkomstig is van het lichaam van een wild dier – en dan nog uit zo'n intiem deel – op zijn minst onaantrekkelijk. Het feit is echter dat castoreum daadwerkelijk als voedseladditief was goedgekeurd.

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) heeft het bijvoorbeeld lange tijd als veilig voor consumptie in kleine hoeveelheden erkend, aangeduid als "natuurlijk aroma". In de Europese Unie is het gebruik ervan in voedingsmiddelen wettelijk toegestaan, maar voor algemeen gebruik is het extreem onpraktisch en duur.

En hier ligt de sleutel tot het hele mysterie: het verkrijgen van castoreum is niet eenvoudig. Het vereist dat een bever wordt gevangen (of gedood), de stof wordt geëxtraheerd en vervolgens verwerkt. Gezien de natuurbescherming, ethische kwesties en kosten wordt vandaag de dag castoreum bijna niet meer gebruikt – zeker niet in de massaproductie van voedingsmiddelen. De meeste producenten zijn overgestapt op synthetische alternatieven, die goedkoper, ethischer en gemakkelijker beschikbaar zijn.

Dit betekent echter niet dat castoreum helemaal verdwenen is.

Waar wordt castoreum tegenwoordig nog gebruikt?

Tegenwoordig vinden we castoreum meer in luxe parfumerieën, waar het wordt gewaardeerd om zijn diepe, aardse, muskusachtige toon. Het is juist deze geur die bepaalde parfums een subtiele, sensuele basis geeft, die doet denken aan leer, bosmos of zelfs tabak. Parfumeurs gebruiken het zeer spaarzaam – vaak alleen als een element in de zogenaamde basisnoten van een compositie.

In klassieke parfums zoals Chanel Cuir de Russie of in oudere versies van parfums van het merk Guerlain was castoreum een van de kenmerkende ingrediënten. Tegenwoordig wordt het echter ook in deze industrie meestal vervangen door synthetische vervangers, die zijn aromatische profiel kunnen nabootsen zonder dierlijke oorsprong.

In de geneeskunde heeft castoreum vrijwel geen toepassing meer, hoewel het historisch werd gebruikt voor de behandeling van hoofdpijn, hysterie of epilepsie. In de volksgeneeskunde had het de reputatie van een soort wondermiddel – wat waarschijnlijk ook heeft bijgedragen aan het feit dat bevers in sommige regio's bijna waren uitgeroeid.

Een blijvende mythe

Hoewel castoreum tegenwoordig praktisch niet meer in de voedingsindustrie wordt gebruikt, blijft de mythe van zijn aanwezigheid in snoep of ijs zich verspreiden. Het verschijnt vaak in artikelen van het type "10 dingen die je eet en niet weet wat er echt in zit", of als clickbait-sensatie op sociale media. Net als veel andere soortgelijke verhalen is het gebaseerd op een waarheid die vandaag de dag niet meer overeenkomt met de realiteit.

Een van de belangrijkste redenen waarom castoreum niet in de bredere voedingsindustrie terechtkwam, is de lage beschikbaarheid ervan. Het verkrijgen van de natuurlijke stof van bevers is niet alleen moeilijk, maar ook beperkt door dierenbeschermingswetten. De moderne industrie richt zich simpelweg op efficiëntie – en castoreum past niet in deze vergelijking.

Praktijkvoorbeeld - een parfum dat ruikt als een bos

In 2017 bracht een onafhankelijke parfumfabrikant uit Canada een geur uit geïnspireerd door de boslandschappen van Noord-Amerika. Het parfum moest de geur oproepen van mos, naalden, hout na regen en ook... de bever. De producent koos ervoor om echte castoreum te gebruiken, wat ook in de ingrediëntenlijst werd vermeld. De reacties van klanten waren gemengd – sommigen waren gefascineerd door de authenticiteit en het natuurlijke karakter van de compositie, anderen reageerden met afkeer. Toch werd het parfum een curiositeit en een trekpleister voor parfumliefhebbers die op zoek zijn naar ongewone en historisch getrouwe geuren.

Dit voorbeeld laat zien hoe een stof zo oud als castoreum zelfs vandaag nog een modern publiek kan boeien – mits met respect en kennis toegepast.

Ethiek vs. traditie

De discussie rond castoreum raakt vaak aan een breder thema – namelijk het ethisch gebruik van dierlijke producten in cosmetica en voedingsmiddelen. Net als bij muskus, lanoline of karmijn (kleurstof van schildluizen), wordt ook hier de vraag gesteld: hebben we het nog nodig?

In een tijd waarin we verfijnde synthetische alternatieven hebben die goedkoper, duurzaam en ethisch verantwoord zijn, kiezen steeds meer bedrijven ervoor om cruelty-free productiemethoden te volgen. Castoreum wordt daardoor meer een relikwie uit het verleden dan een actieve component in de moderne industrie.

En toch kan het voor sommigen nog steeds een symbool zijn van traditioneel vakmanschap, de geur van oude tijden en een bewijs van hoe origineel en soms onverwacht de natuur menselijke creativiteit kan inspireren.

Zoals parfumeur Mandy Aftel, bekend om haar werk met natuurlijke ingrediënten, zegt:
"Natuurlijke geuren hebben een verhaal – en verhalen raken de ziel."

En dat is precies het soort verhaal dat castoreum is: een verhaal dat zich uitstrekt van beverdammen tot een elegant parfumflesje op de plank in de parfumerie.