Přátelství mezi matkou a bezdětnou ženou --- Vriendschap tussen een moeder en een kinderloze vrouw
Er bestaan vriendschappen die een verhuizing naar een andere stad, een breuk, carrièrewisselingen en jaren zonder contact overleven. En dan zijn er vriendschappen die stil beginnen af te brokkelen op het moment dat de ene vriendin een kind op de wereld verwelkomt en de andere kinderloos blijft – hetzij door eigen keuze, hetzij door omstandigheden die ze niet gekozen heeft. Dit specifieke soort vervreemding komt veel vaker voor dan openlijk wordt toegegeven, en toch praat bijna niemand er hardop over.
Dit is niets om je voor te schamen. Het is simpelweg een realiteit die ontstaat wanneer twee mensen zich in totaal verschillende levensfasen bevinden. De een worstelt met nachtelijk voeden, de keuze van een kinderopvang en de vraag of het goed is om een tweejarige een tablet te geven. De ander plant een last-minute vakantie, werkt over of geniet gewoon van een stille zondagochtend met koffie en een boek. Beiden leiden een volwaardig leven – maar hun dagelijkse ritme is zo verschillend geworden dat het soms lijkt alsof ze verschillende talen spreken.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom vriendschappen tussen moeders en kinderloze vrouwen gecompliceerd raken
Psychologen en sociologen volgen deze dynamiek al geruime tijd. Vriendschap is over het algemeen gebaseerd op gedeelde ervaringen, samen tijd doorbrengen en het gevoel van wederzijds begrip. Zodra de levenssituatie van twee mensen radicaal uiteenloopt, beginnen deze pijlers te wankelen. Het is geen kwestie van kwade wil – het is een natuurlijk gevolg van hoe menselijke nabijheid werkt.
Een vrouw die moeder wordt, ondergaat een van de meest ingrijpende identiteitsveranderingen die een mens kan meemaken. Haar prioriteiten, haar tijdsindeling, haar fysieke en emotionele capaciteit – dit alles wordt vrijwel van de ene op de andere dag omgevormd. Ze kan niet meer spontaan vrijdagavond een glas wijn gaan drinken. Ze kan het zich niet veroorloven om midden op de dag lang te telefoneren. En zelfs als ze dat wil – oprecht en van ganser harte wil – blijft ze soms gewoon niet genoeg energie over om contact te onderhouden met haar kinderloze vriendin.
Aan de andere kant kan de kinderloze vrouw het gevoel hebben dat haar vriendin haar 'heeft verlaten' – dat ze is verdwenen in een wereld van luiers en speeltuinen en dat hun gemeenschappelijke taal is verdwenen. Ze kan zich onbegrepen voelen als gesprekken uitsluitend over kinderen gaan. Ze kan het gevoel hebben dat haar eigen zorgen en vreugden er ineens minder toe doen, omdat ze 'geen kinderen heeft, dus wat heeft ze te klagen'. En als kinderloosheid een pijnlijk onderwerp is – door onvruchtbaarheid, zwangerschapsverlies of een partnerrelatie – kan elk gesprek over moederschap onverwacht pijn doen.
De schrijver en therapeut Esther Perel, die zich al lange tijd bezighoudt met menselijke relaties, zegt: "Relaties hebben geen gelijkheid nodig – ze hebben nieuwsgierigheid nodig." En juist die nieuwsgierigheid naar het leven van de ander is wat vriendschappen in moeilijke tijden bij elkaar houdt.
Hoe het er in de praktijk uitziet: het verhaal van twee vriendinnen
Stel je Lucia en Markéta voor. Ze leerden elkaar kennen op de universiteit, deelden een appartement, beleefden samen hun eerste liefdes en eerste teleurstellingen. Na hun dertigste gingen hun wegen uiteen – Markéta trouwde en kreeg al snel twee kinderen, Lucia bleef vrijgezel, reist voor haar werk en kinderloosheid is voor haar een bewuste keuze. In het begin schreven ze elkaar elke dag. Geleidelijk werd dat eens per week, daarna eens per maand. Toen kwam er een ontmoeting waarbij Markéta de hele middag bezig was met de vraag of haar oudste dochter dyslexie had, en Lucia er stilletjes bij zat, niet wist wat ze moest zeggen en wegging met het gevoel dat ze er eigenlijk niet nodig was. Markéta reed naar huis met het stille verwijt dat Lucia 'niet begrijpt wat verantwoordelijkheid is'.
Beiden hadden gelijk. En beiden hadden het mis. Hun vriendschap had er niet aan behoefte dat een van hen haar leven zou veranderen – het had eraan behoefte dat ze allebei zouden veranderen hoe ze over de ander dachten.
Het sleutelmoment in hun relatie was toen ze voor het eerst openlijk zeiden hoe ze zich voelden – zonder beschuldigingen, zonder verdediging van hun eigen levenskeuze. Markéta gaf toe dat ze zich soms geïsoleerd voelde in haar moederschap en Lucia's vrijheid benijdde. Lucia gaf toe dat ze zich soms voelde als een toeschouwer van andermans leven en niet wist hoe ze een goede vriendin kon zijn voor iemand wiens dagelijkse realiteit ze niet begreep. Dat gesprek was ongemakkelijk. En het was het begin van een echte vriendschap tussen volwassen vrouwen.
Wat echt helpt – en wat juist schade aanricht
Een vriendschap tussen een moeder en een kinderloze vrouw vereist geen speciale technieken of handleidingen. Maar het vraagt wel bewuste inspanning van beide kanten – en de bereidheid om toe te geven wanneer het moeilijk is.
Aan de kant van de moeder helpt het als ze beseft dat haar vriendin niet enthousiast hoeft te zijn over elke ontwikkelingsstap van het kind om van haar te houden. Een vriendschap hoeft niet uitsluitend te draaien om gesprekken over kinderen – en wanneer een moeder een uur lang terug kan keren naar haar 'voormoederlijke zelf', is dat een geschenk voor beiden. Tegelijkertijd is het belangrijk om niet te verwachten dat een kinderloze vriendin automatisch begrijpt welke logistieke complicaties moederschap met zich meebrengt. Uitleggen is geen zwakte – het is een brug.
Aan de kant van de kinderloze vrouw helpt het als ze accepteert dat moederschap een mens werkelijk verandert – en dat is geen excuus of vervreemding, maar gewoon een feit. Interesse in de kinderen van haar vriendin hoeft niet geveinsd te zijn – het volstaat om naar concrete dingen te vragen, namen te onthouden, te vragen hoe het gaat. Tegelijkertijd is het oké om te zeggen wanneer het onderwerp kinderen op dat moment te zwaar voor haar is – bijvoorbeeld als ze zelf een vruchtbaarheidsbehandeling ondergaat of een verlies verwerkt.
Wat juist schade aanricht, is vergelijken. De zin "jij hebt het makkelijk, je hebt geen kinderen" is even destructief als "jij begrijpt het niet, omdat je geen kinderen hebt". Beide zinnen veronderstellen dat de ene levensweg zwaarder of waardevoller is dan de andere. En beide zinnen zijn een leugen.
Schadelijk is ook stille vervreemding – het geleidelijk verdwijnen zonder uitleg, waarbij wekelijks contact verworden is tot een jaarlijkse verjaardagsfelicitatie. Vriendschappen hebben, net als planten, regelmatige verzorging nodig. Als niemand er voor zorgt, verdort het – en geen van beiden hoeft daar 'schuldig' aan te zijn.
Onderzoek toont aan dat de kwaliteit van vriendschappen een directe invloed heeft op de fysieke en mentale gezondheid. Volgens een studie gepubliceerd in het tijdschrift PLOS Medicine zijn sterke sociale banden geassocieerd met een aanzienlijk lager risico op vroegtijdig overlijden – onafhankelijk van leeftijd, geslacht of gezondheidstoestand. Met andere woorden: investeren in vriendschap is geen sentimentaliteit. Het is letterlijk zorgen voor je gezondheid.
Praktisch gezien zijn er een aantal dingen die vriendschappen in verschillende levensfasen echt helpen:
- Plan ontmoetingen ruim van tevoren – spontaniteit is voor moeders van jonge kinderen een luxe die ze zich niet kunnen veroorloven
- Zoek naar gemeenschappelijke activiteiten die voor beiden werken – een wandeling met de kinderwagen, een gezamenlijke lunch, een online gesprek 's avonds nadat de kinderen slapen
- Praat over hoe beiden zich voelen – niet alleen informatie uitwisselen, maar echt vragen naar gevoelens
- Accepteer dat contact niet dagelijks hoeft te zijn, maar wel regelmatig en bewust
- Vergelijk levenskeuzes niet – elk van hen heeft haar weg gekozen (of aanvaard) om goede redenen
Kinderloosheid als taboe in gesprekken tussen vriendinnen
Er is nog een dimensie van dit onderwerp die te vaak over het hoofd wordt gezien. Kinderloosheid is niet altijd een keuze. En een vriendschap waarbij de ene vrouw een pijnlijk traject doorloopt van onvruchtbaarheid, herhaald zwangerschapsverlies of partnercrises rondom dit onderwerp, terwijl de andere foto's deelt van haar pasgeboren baby, kan voor beide kanten enorm zwaar zijn – ook al zegt niemand dat hardop.
De Nederlandse samenleving draagt nog altijd een zeker stigma rondom kinderloosheid. Vrouwen zonder kinderen worden soms gezien als egoïstisch, onvolwassen of ongelukkig – of ze nu vrijwillig of onvrijwillig kinderloos zijn. Deze maatschappelijke druk werkt door in vriendschappen, waarbij de kinderloze vrouw het gevoel kan hebben dat ze haar situatie moet uitleggen of verdedigen. En de moeder kan onbewust deze vooroordelen reproduceren in de manier waarop ze over het onderwerp praat – of er juist over zwijgt.
Een open gesprek over hoe elk van hen eigenlijk tegenover haar leven staat, kan bevrijdend zijn. Niet om de een te overtuigen van de juistheid van de weg van de ander, maar zodat beiden weten waar de ander werkelijk staat. Nieuwsgierigheid zonder oordeel – dat is de basis van elke vriendschap die de volwassenheid wil overleven.
Een vriendschap tussen vrouwen in verschillende levensfasen is niet gedoemd te mislukken. Maar ze is wel gedoemd tot werk – bewust, liefdevol en soms ongemakkelijk werk om haar levend te houden. En dat werk is de moeite waard. Want een vriendin die je al twintig jaar kent, die je eerste mislukkingen en eerste successen heeft meegemaakt, die van je houdt ongeacht of je kinderen hebt of niet – zo'n vriendin is zeldzaam. En zeldzame dingen gooi je niet weg alleen maar omdat je er zorg voor moet dragen.
