Verzwakte bekkenbodem vormt ook een risico voor vrouwen die niet hebben bevallen
Wanneer iemand "bekkenbodem" zegt, denken de meeste mensen onmiddellijk aan een onderwerp dat vrouwen na de bevalling aangaat. Revalidatie, oefeningen, terugkeren naar het normale leven na de geboorte van een kind – dat zijn de associaties die het vaakst met dit begrip verbonden worden. En hoewel de zorg voor de bekkenbodem na de bevalling absoluut essentieel is, bestaat er een grote groep vrouwen die in deze discussie vergeten wordt: vrouwen die nooit bevallen zijn. Of omdat ze nog niet voor het moederschap hebben gekozen, of omdat ze dat nooit zullen doen. Juist voor hen geldt dat het onderwerp bekkenbodem niet minder belangrijk is – er wordt alleen veel minder over gesproken.
De bekkenbodem is een groep spieren en ligamenten die een soort "hammock" vormt – een hangmat – aan de onderkant van het bekken. Deze spieren ondersteunen de blaas, de baarmoeder en het rectum, spelen een rol bij de controle van urine en ontlasting en zijn ook betrokken bij de seksuele beleving. Het zijn spieren die voortdurend werken, zonder dat een vrouw dit meestal merkt. En juist omdat hun werk stil en onopvallend verloopt, is het gemakkelijk om ze over het hoofd te zien – totdat ze signalen beginnen te geven dat er iets niet in orde is.
Probeer onze natuurlijke producten
De mythe dat het probleem pas na de bevalling ontstaat
Een van de meest wijdverbreide misvattingen is de gedachte dat dysfunctie van de bekkenbodem uitsluitend vrouwen treft die een zwangerschap of bevalling hebben doorgemaakt. Onderzoek laat echter iets anders zien. Volgens gegevens gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift American Journal of Obstetrics and Gynecology lijden ook vrouwen die nooit zwanger zijn geweest aan verschillende vormen van bekkenbodemdysfunctie. Urine-incontinentie, chronische bekkenpijn, problemen tijdens geslachtsgemeenschap of juist overmatig gespannen bekkenbodemspieren – dit alles kan een vrouw treffen, ongeacht of ze ooit bevallen is.
De oorzaken zijn divers en vaak verrassend. Een zittende levensstijl behoort tot de meest voorkomende. De moderne vrouw brengt een groot deel van de dag zittend door – achter de computer, in de auto, op de bank. De bekkenbodemspieren hebben echter beweging, afwisseling van houdingen en bewuste activering nodig, anders verliezen ze geleidelijk hun tonus. Paradoxaal genoeg heeft overtraining een vergelijkbaar effect: vrouwen die intensief sporten, vooral als ze de voorkeur geven aan krachtsport of high-intensity intervaltraining, kunnen juist chronisch overbelaste en verkort bekkenbodemspieren hebben. En dat is een toestand die door Kegel-oefeningen – dus versterking – alleen maar erger wordt, niet beter.
Een andere factor waarover te weinig wordt gesproken, is chronische stress. Psychische spanning slaat zeer vaak neer in het bekkengebied. Vrouwen die langdurig onder stress leven of traumatische ervaringen hebben doorgemaakt, lopen een verhoogd risico op hypertonie van de bekkenbodem – een toestand waarbij de spieren voortdurend samengetrokken zijn en zich niet goed kunnen ontspannen. Deze toestand veroorzaakt vervolgens pijn, problemen bij seks of moeilijkheden met de stoelgang.
Hormonale factoren spelen ook een rol. Zelfs zonder zwangerschap en bevalling ondergaan vrouwenlichamen veranderingen – de menstruatiecyclus, hormonale anticonceptie, de overgang. Elk van deze fasen beïnvloedt de weefsels van de bekkenbodem, hun elasticiteit en het vermogen tot herstel.
Hoe herken je dat de bekkenbodem niet goed functioneert
Neem als voorbeeld een dertigjarige vrouw die nooit bevallen is, op kantoor werkt, meerdere keren per week naar crossfit gaat en het afgelopen jaar een veeleisende werkperiode doormaakt. Ze begint te merken dat ze meer buikpijn heeft tijdens de menstruatie dan voorheen, dat seks soms onprettig is en dat ze na een intensieve training druk voelt in het bekkengebied. Ze bezoekt een gynaecoloog, die niets ernstigs vindt, en ze schrijft de situatie toe aan stress of overwerk. Maar de oorzaak kan ergens anders liggen – in de bekkenbodem, die overbelast is en professionele zorg nodig heeft.
Er zijn veel meer van zulke verhalen dan het lijkt. Het probleem is dat de symptomen van bekkenbodemdysfunctie vaak niet-specifiek zijn en gemakkelijk worden verward met andere klachten. Tot de meest voorkomende signalen die een vrouw niet mag negeren, behoren:
- urineverlies bij lachen, hoesten of springen (stressincontinentie)
- pijn of ongemak tijdens geslachtsgemeenschap
- chronische pijn in het bekkengebied, de onderbuik of de lendenwervels
- een gevoel van druk of zwaar gevoel in het bekken
- moeite met het ledigen van de blaas of de darmen
- terugkerende urineweginfecties zonder duidelijke oorzaak
Geen van deze symptomen mag worden gebagatelliseerd of worden aanvaard als "een normaal onderdeel van het vrouwenleven". Zoals fysiotherapeut Kari Bø, een van de toonaangevende wereldexperts op het gebied van de bekkenbodem, zegt: "Incontinentie is niet normaal – het is alleen gewoon. En dat zijn twee heel verschillende dingen."
Wat te doen en waar hulp te zoeken
Het goede nieuws is dat bekkenbodemdysfuncties behandelbaar zijn – en hoe eerder een vrouw zich met haar probleem bezighoudt, hoe eenvoudiger en effectiever de behandeling doorgaans is. Fysiotherapie gericht op de bekkenbodem speelt hierbij een sleutelrol. In Tsjechië groeit deze specialisatie de afgelopen jaren aanzienlijk, en hoewel er nog steeds regionale verschillen in beschikbaarheid bestaan, neemt het aantal specialisten toe.
Een fysiotherapeut gespecialiseerd in de bekkenbodem neemt eerst een uitgebreide anamnese af en voert een functioneel onderzoek uit. Dit kan ook een intern onderzoek omvatten, waarmee de toestand van de spieren nauwkeurig kan worden beoordeeld – hun kracht, tonus, het vermogen tot ontspanning en coördinatie. Op basis daarvan wordt vervolgens een individueel zorgplan opgesteld. Het is belangrijk te benadrukken dat een plan voor een vrouw met een hypotone (verzwakte) bekkenbodem er heel anders uitziet dan een plan voor een vrouw met een hypertone (overbelaste) bekkenbodem. Het standaard advies "doe Kegel-oefeningen" is dan ook lang niet voldoende – en kan in sommige gevallen zelfs contraproductief zijn.
Naast fysiotherapie speelt ook levensstijl een rol. Regelmatige beweging met nadruk op functionele oefeningen, correct ademhalen – met name buikademhaling – en bewust lichaamswerk dragen op een fundamentele manier bij aan de gezondheid van de bekkenbodem. Yoga, pilates of de methode van hypopressieve oefeningen zijn benaderingen die zich richten op de algehele spanning in het lichaam en voor veel vrouwen zeer nuttig kunnen zijn. Het is ook belangrijk aandacht te besteden aan hoe een vrouw zit, hoe ze zware lasten tilt of hoe ze ademt tijdens fysieke inspanning.
De psychologische component mag niet worden vergeten. Als de klachten verband houden met chronische stress of trauma, kan samenwerking met een psycholoog of therapeut ook onderdeel zijn van de zorg. Lichaam en geest zijn in het bekkengebied veel nauwer met elkaar verbonden dan de meesten van ons beseffen. Een aanpak die op beide niveaus tegelijk werkt, levert op de lange termijn betere resultaten op dan puur mechanisch oefenen.
Informatie en educatie zijn daarbij de eerste stap. Organisaties zoals de International Urogynecological Association of de Tsjechische Společnost fyzioterapie bieden bronnen die vrouwen helpen zich in de problematiek te oriënteren en gekwalificeerde hulp te vinden. Niet schamen om te vragen, geen excuses zoeken en de mythe niet geloven dat deze problemen uitsluitend moeders of oudere vrouwen aangaan – dat zijn houdingen die de kwaliteit van leven ten goede kunnen veranderen.
De bekkenbodem bij vrouwen die nooit bevallen zijn, is een onderwerp dat veel meer ruimte verdient in de publieke discussie en in de spreekkamer. Elke vrouw – ongeacht leeftijd, levensstijl of reproductieve geschiedenis – heeft een bekkenbodem die aandacht, zorg en respect nodig heeft. En de signalen ervan tijdig herkennen is een van de belangrijkste stappen naar langdurige gezondheid en welzijn.
