Kind dat linkshandig is heeft geen correctie nodig maar de juiste begeleiding
De linkerhand als eerste omhoog, het potlood van links vastgepakt, de lepel die de kom van de andere kant benadert dan bij de andere kinderen aan tafel – voor ouders van een linkshandige zijn dit de momenten waarop ze voor het eerst beseffen dat hun kind de wereld een beetje anders zal ervaren. En juist in deze momenten begint een van de belangrijkste hoofdstukken van het ouderschap: hoe help je een linkshandig kind om zich geaccepteerd, ondersteund en zelfverzekerd te voelen – in plaats van gecorrigeerd of omgeschoold.
Ongeveer 10 tot 15 procent van de wereldbevolking is linkshandig, en toch blijven er situaties bestaan waarin kinderen – bewust en onbewust – worden aangemoedigd om de rechterhand te gebruiken. Grootouders bedoelen het goed, leraren merken misschien niet eens dat ze volgens gevestigde gewoonten handelen. Het resultaat kan echter erg onaangenaam zijn voor het kind, en in het ergste geval sporen achterlaten die lang tot in de volwassenheid doorwerken.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom het omscholen van linkshandigen schadelijk is
Het brein van een linkshandige functioneert iets anders dan dat van een rechtshandige. Bij de meeste linkshandigen is de rechterhersenhelft dominant, die geassocieerd wordt met creativiteit, ruimtelijk denken en intuïtie. Het omscholen van een kind naar de rechterhand is dus niet alleen een kwestie van gemak of sociale conventie – het is een ingreep in de natuurlijke neurologische instelling. Zoals de American Academy of Pediatrics aangeeft, ontwikkelt de handvoorkeur bij kinderen zich op natuurlijke wijze voor het vierde levensjaar en is het niet het resultaat van opvoeding of toeval, maar van genetische en neurologische factoren.
Wanneer een kind gedwongen wordt om te schrijven, tekenen of eten met de rechterhand, terwijl zijn lichaam instinctief naar de linker reikt, ontstaat er onnodige belasting in de hersenen. Het kind moet veel meer energie besteden aan de coördinatie van de beweging zelf, in plaats van zich te concentreren op de inhoud – op wat het tekent, schrijft of leert. Het gevolg kunnen concentratieproblemen zijn, een tragere ontwikkeling van de fijne motoriek, maar ook emotionele frustratie. Het kind ervaart namelijk dat het iets 'fout' doet, terwijl het in werkelijkheid precies doet wat voor hem of haar natuurlijk is.
In ernstigere gevallen, waarbij het omscholen systematisch en langdurig was, kunnen stotteren, problemen met ruimtelijke oriëntatie of verhoogde angstgevoelens optreden. Deze verbanden werden al in het midden van de 20e eeuw gedocumenteerd door een aantal psychologische studies en tegenwoordig is de wetenschappelijke gemeenschap het hier grotendeels over eens: het omscholen van linkshandigen heeft geen enkele rechtvaardiging en kan reële schade veroorzaken.
Toch komen we in de praktijk nog steeds situaties tegen waarbij oma de lepel zachtjes naar de rechterhand van het kind verplaatst, of de kleuterleidster onbedoeld laat zien hoe je een potlood vasthoudt op een manier die uitgaat van een rechtshandige. Het is niet altijd kwade opzet – het gaat eerder om diepgewortelde gewoonten van een samenleving die eeuwenlang is ingericht voor de rechterhand.
Zoals de Britse psychologe en onderzoekster op het gebied van lateraliteit, Dr. Marian Annett, ooit zei: "Linkshandigheid is geen afwijking van de norm – het is een andere norm." En juist deze acceptatie van anders-zijn als een natuurlijke variant, en niet als een probleem, vormt de basis voor een gezonde benadering van een linkshandig kind.
Hoe je een linkshandig kind echt kunt ondersteunen
Het ondersteunen van een linkshandig kind vereist niets revolutionairs of ingewikkelds. In de meeste gevallen gaat het om kleine maar consequente stappen die het kind laten zien dat het goed is zoals het is. Het begint bij hulpmiddelen en materialen, loopt via communicatie met leraren en grootouders, en reikt tot hoe ouders over linkshandigheid praten – of juist niet.
De eerste en zeer praktische stap is het kind voorzien van gereedschap dat is aangepast aan de linkerhand. Het lijkt vanzelfsprekend, maar veel ouders beseffen niet eens hoeveel verschil het juiste potlood, de juiste schaar of het juiste liniaal kan maken. Gewone scharen zijn ontworpen voor de rechterhand – het snijvlak is zo georiënteerd dat het materiaal bij het knippen met de rechterhand naar elkaar toe wordt gedrukt. Wanneer een linkshandige ze vastpakt, duwt het snijvlak het materiaal juist uit elkaar, is het knippen vermoeiend en is het resultaat frustrerend. Speciale linkshandige scharen lossen dit probleem op elegante wijze op. Er bestaan ook ergonomisch gevormde pennen en potloden voor de linkerhand, spiraalschriften met ringen aan de rechterkant (zodat de spiraal niet in de weg zit bij het schrijven), en speciale handonderleggers die voorkomen dat verse inkt uitveegt.
Ouders die op zoek zijn naar kwalitatieve hulpmiddelen voor linkshandigen, zullen merken dat er tegenwoordig al gespecialiseerde winkels en online aanbiedingen bestaan die specifiek gericht zijn op deze producten. De investering in het juiste materiaal betaalt zich vele malen terug in de vorm van een kind dat met plezier schrijft, niet met tegenzin.
Een ander belangrijk punt is de manier waarop het kind het potlood vasthoudt en hoe het zit bij het schrijven. Linkshandigen hebben een natuurlijke neiging om op een manier te schrijven waardoor ze kunnen zien wat ze net hebben geschreven – dit is precies het omgekeerde probleem als bij rechtshandigen, die van de linkerkant schrijven en waarbij de hand de tekst niet bedekt. Een linkshandige schrijft echter in de richting van het lichaam en loopt het risico dat de hand verse inkt uitveegt. Er zijn twee basistechnieken: schrijven met een haak (de hand is gebogen boven de regel) of schrijven met een schuin gehouden papier. Beide zijn legitiem en functioneel – het hangt ervan af wat het kind prettiger vindt. Het is belangrijk dat het kind de mogelijkheid krijgt om beide varianten uit te proberen zonder druk op de 'juiste' manier.
School en de houding van leraren spelen een cruciale rol. Ouders van een linkshandig kind zouden al aan het begin van de schoolloopbaan – bij voorkeur nog voor het begin van groep 3 – de leraar moeten informeren dat hun kind linkshandig is. De meeste leraren respecteren dit gegeven tegenwoordig, maar het kan nog steeds voorkomen dat ze onbewust schrijftechnieken demonstreren vanuit het perspectief van een rechtshandige, of het kind onbewust suggereren de rechterhand eens te proberen. Open communicatie voorkomt onnodige misverstanden en het kind voelt zich veiliger op school.
Ook de rol van broers, zussen en leeftijdsgenoten is niet te onderschatten. Kinderen zijn direct en soms kan linkshandigheid het doelwit worden van opmerkingen of gelach. Ouders zouden het kind van tevoren moeten uitleggen dat linkshandig zijn natuurlijk en volkomen normaal is – en dat er ook veel beroemde en succesvolle mensen linkshandig zijn. Zo maar wat namen: Leonardo da Vinci, Beethoven, Barack Obama of Bill Gates zijn slechts enkelen van degenen die de wereld hebben laten zien dat de linkerhand buitengewone dingen kan bereiken. Zulke voorbeelden helpen het kind zelfvertrouwen en trots op zijn of haar eigen natuur op te bouwen.
Neem als voorbeeld de zeven jaar oude Eliška, die in groep 3 begon en al op de eerste dag merkte dat zij als enige in de klas het potlood in de linkerhand hield. De lerares schoolde haar weliswaar niet om, maar Eliška voelde zich toch vreemd. Haar ouders merkten dit op en praatten die avond met haar over wat het betekent om linkshandig te zijn – ze lieten haar foto's zien van beroemde linkshandigen, kochten een speciaal ergonomisch potlood voor haar en spraken met de lerares af dat Eliška aan de linkerkant van het tafeltje zou zitten, zodat haar elleboog niet tegen haar buurman zou stoten. Na een paar weken was Eliška dol op schrijven. Zo weinig was er nodig.
Hoe je met de omgeving over linkshandigheid praat
Een van de belangrijkste dingen die ouders kunnen doen, is linkshandigheid normaliseren in het dagelijks leven. Dit betekent het niet benoemen als iets bijzonders, het niet onnodig aan iedereen die het kind ontmoet uitleggen, en tegelijkertijd bereid zijn de situatie rustig en zakelijk toe te lichten wanneer dat op een natuurlijke manier ter sprake komt.
Grootouders en oudere familieleden kunnen in dit opzicht de grootste uitdaging vormen – niet omdat ze het kind iets slechts toewensen, maar omdat ze opgroeiden in een tijd waarin het omscholen van linkshandigen gangbare praktijk was. In veel landen, waaronder Tsjecho-Slowakije, was het nog in de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw standaard dat leraren de linkerhand van een kind achter de rug vastbonden of op andere manieren fysiek verhinderd werd die te gebruiken. Deze ervaring heeft sporen nagelaten bij een hele generatie en sommige grootouders dragen dit onbewust over – met de beste bedoelingen, maar met de verkeerde aanpak.
Het gesprek met grootouders moet vriendelijk maar duidelijk zijn. Het is niet nodig om een lezing te houden over neurologie – het volstaat om te zeggen: "We weten dat het vroeger anders was, maar tegenwoordig weten we dat omscholen kinderen schaadt. We vragen u Tomáš met zijn linkerhand te laten schrijven." De meeste grootouders accepteren deze informatie als die met respect en zonder beschuldigingen wordt gebracht.
Het is ook belangrijk om te volgen hoe het kind zich ontwikkelt en hoe het zich voelt. Sommige kinderen zijn ambihandig – dat wil zeggen, ze kunnen beide handen ongeveer even goed gebruiken. In dat geval is het niet nodig om actief één hand te stimuleren; het kind vindt uiteindelijk zelf de hand die hem of haar beter bevalt. Als ouders echter niet zeker weten of het om linkshandigheid, rechtshandigheid of ambihandigheid gaat, kunnen ze advies vragen aan de kinderarts of een specialist in kinderontwikkeling. Onderzoeken gepubliceerd in het tijdschrift Neuropsychologia tonen aan dat de handvoorkeur zich uiterlijk voor het zesde levensjaar stabiliseert, zodat een zekere mate van schommeling daarvóór volkomen normaal is.
De wereld is weliswaar nog grotendeels ingericht voor rechtshandigen – van computermuizen tot deurklinken en sportuitrusting – maar de situatie verbetert geleidelijk. Het aanbod van hulpmiddelen voor linkshandigen groeit, het bewustzijn op scholen neemt toe en het maatschappelijke stigma dat linkshandigheid eeuwenlang vergezelde, verdwijnt langzaam. Ouders die hun linkshandige kind accepteren, ondersteunen en voorzien van de juiste materialen, geven hem of haar iets mee wat geen enkel potlood of schrift kan vervangen: de zekerheid dat hij of zij precies goed is zoals hij of zij is.
