# Co dělají vlhčené ubrousky s kanalizací Vlhčené ubrousky způsobují v kanalizaci **vážné problémy*
Weinig producten zijn er de afgelopen twintig jaar zo sterk in het dagelijks leven van huishoudens doorgedrongen als vochtige doekjes. We vinden ze in badkamers, keukens, kinderkamers en handtassen. Ze zijn praktisch, snel en gemakkelijk – maar juist dat gemak heeft een keerzijde waar weinig over gesproken wordt. Wat gebeurt er eigenlijk met vochtige doekjes nadat we ze door de wc spoelen? En waarom zou ons dat überhaupt interesseren?
Het antwoord is verrassend complex en raakt niet alleen aan de staat van het stedelijk rioolstelsel, maar ook aan de gezondheid van het milieu, de waterkwaliteit in rivieren en niet in de laatste plaats aan de dikte van onze portemonnee.
Probeer onze natuurlijke producten
Waarom vochtige doekjes slecht zijn voor het riool
Het fundamentele probleem zit in het materiaal waarvan vochtige doekjes gemaakt zijn. In tegenstelling tot wc-papier, dat in water zeer snel uiteenvalt in kleine vezels, worden vochtige doekjes gemaakt van stevige synthetische of halfsynthetische vezels – meestal polyester, polypropyleen of viscose. Deze vezels zijn bewust zo ontworpen dat ze mechanische belasting bij gebruik aankunnen, zodat ze niet uiteenvallen tijdens het afvegen. Juist deze eigenschap, die bij gebruik een voordeel is, verandert in het riool in een nachtmerrie.
Wanneer wc-papier in contact komt met water, begint het binnen enkele seconden uiteen te vallen. Een vochtig doekje lost in water daarentegen vrijwel niet op – zelfs na uren weken behoudt het zijn structuur. Onderzoeken uitgevoerd in verschillende Europese landen hebben herhaaldelijk aangetoond dat vochtige doekjes tot 90% uitmaken van al het vaste afval dat op rioolwaterzuiveringsinstallaties wordt afgevangen. Dat is een cijfer dat voor zichzelf spreekt.
De reis van een doekje door het riool is bovendien niet rechtlijnig. In eerste instantie lijkt het probleemloos te gaan – het doorspoelen voert het mee de afvoerpijp in. Maar op plaatsen waar de diameter van de pijp verandert, waar een bocht zit of waar de waterstroming vertraagt, verliest het doekje zijn vaart. Het blijft hangen aan oneffenheden in de pijpwanden of wikkelt zich om een pomp. En omdat er daarna meer doekjes komen, samen met vetten uit keukens, haren en ander vuil, ontstaan er geleidelijk compacte massa's die in vakjargon 'fatbergs' worden genoemd – in het Nederlands ook wel vetijsbergen of vetklonten.
Vetklonten zijn een van de ernstigste problemen van de moderne rioleringsinfrastructuur. Het Londense rioolstelsel heeft er regelmatig mee te kampen – in 2017 werd in de Londense wijk Whitechapel een vetklont ontdekt van meer dan 250 meter lang en met een gewicht van meer dan 130 ton. Het verwijderen ervan kostte medewerkers meerdere weken en honderdduizenden ponden. Vergelijkbare gevallen zijn ook in Nederlandse en Belgische steden geen uitzondering, alleen wordt er weinig over geschreven.
Een praktisch voorbeeld is gemakkelijk voor te stellen: een gezin met twee kinderen gebruikt dagelijks vochtige doekjes – bij het verschonen, na het eten, bij het afschminken. Elk gezinslid spoelt gemiddeld één tot twee doekjes per dag door, wat neerkomt op ongeveer duizend doekjes per jaar. Elk daarvan gedraagt zich in het riool als een klein kiempunt voor een toekomstige verstopping. Vermenigvuldig dat met het aantal huishoudens in een gemiddeld flatgebouw en het wordt duidelijk waarom rioolbeheerders alarm slaan.
Wat de wetenschap zegt en wat fabrikanten zeggen
De situatie rond vochtige doekjes is des te ingewikkelder omdat er op de markt producten zijn die als 'doorspoelbaar' of 'afbreekbaar in water' worden aangeduid. Deze aanduiding is in de praktijk helaas zeer misleidend. De aanduiding 'flushable' – dus doorspoelbaar – betekent niet dat het doekje in water even snel oplost als wc-papier. Het betekent alleen dat het fysiek door de wc gespoeld kan worden zonder de toiletpot onmiddellijk te verstoppen.
Onafhankelijke tests uitgevoerd door consumentenorganisaties en wetenschappelijke instellingen hebben herhaaldelijk aangetoond dat zelfs producten die als doorspoelbaar worden aangeduid, in water aanzienlijk langzamer afbreken dan wc-papier en in het rioolstelsel vergelijkbare problemen veroorzaken als hun 'niet-doorspoelbare' tegenhangers. Een studie gepubliceerd in het vakblad Water Research stelde vast dat geen van de geteste 'doorspoelbare' doekjes voldeed aan de criteria voor veilig doorspoelen zoals vastgesteld door de wetenschappelijke gemeenschap.
Fabrikanten van vochtige doekjes verdedigen zich uiteraard en wijzen erop dat hun producten voldoen aan de geldende normen. Maar deze normen zijn in veel landen – waaronder Nederland en België – nog steeds onvoldoende streng en vereisen geen echte biologische afbreekbaarheid in het aquatisch milieu binnen een aanvaardbaar tijdsbestek. De Europese Unie heeft de regelgeving voor wegwerpplasticproducten de afgelopen jaren weliswaar aangescherpt via de richtlijn voor eenmalig gebruik van plastic, maar vochtige doekjes worden door deze maatregelen slechts zijdelings geraakt.
Zoals de Britse waterbeheersexpert Paul De Zylva in een interview opmerkte: „Het probleem is niet wat mensen bewust fout doen – het probleem is wat fabrikanten hen laten denken dat in orde is." Deze zin vat de kern van het hele debat perfect samen.
Microplastics en het verborgen milieuprobleem
Een andere dimensie van dit verhaal, die de afgelopen jaren steeds meer op de voorgrond treedt, zijn microplastics. Vochtige doekjes die synthetische vezels bevatten, lossen weliswaar niet volledig op in het riool, maar er komen geleidelijk kleine vezels van los die zelfs door de filters van rioolwaterzuiveringsinstallaties heen gaan en in rivieren, meren en uiteindelijk in zeeën terechtkomen. Onderzoek van de Plastic Soup Foundation en andere milieuorganisaties toont aan dat vochtige doekjes behoren tot de belangrijkste bronnen van microvezels in Europese waterwegen.
Microplastics zijn momenteel een van de meest besproken onderwerpen in de milieuwetenschappen. Hun aanwezigheid is aangetoond in vissen, drinkwater, bodem en in het menselijk lichaam. Hoewel de exacte gezondheidseffecten van microplastics op het menselijk lichaam nog steeds onderwerp van onderzoek zijn, bestaat er wetenschappelijke consensus dat hun ophoping in ecosystemen ongewenst en potentieel gevaarlijk is.
Vochtige doekjes van natuurlijke materialen, zoals bamboe of biologische katoen, elimineren dit probleem grotendeels – bij correct afvalbeheer breken ze af zonder microplastics achter te laten. Maar ook deze natuurlijke alternatieven mogen niet door de wc worden gespoeld, tenzij ze uitdrukkelijk en aantoonbaar gecertificeerd zijn als afbreekbaar in het aquatisch milieu.
Correct omgaan met vochtige doekjes is bovendien eenvoudig. Ongeacht of ze als doorspoelbaar zijn aangeduid of niet, horen ze in de prullenbak – bij voorkeur in de container voor restafval. Deze ogenschijnlijk kleine gedragsverandering heeft een zeer concreet effect: het vermindert het risico op verstopping van het huisaansluiting, bespaart kosten voor rioleringsreparaties (die uiteindelijk via het rioolrecht op de consument worden afgewenteld) en vermindert de hoeveelheid microplastics die in het milieu vrijkomt.
Het is vermeldenswaard dat rioolbeheerders door heel Europa voorlichtingscampagnes lanceren die specifiek op dit onderwerp zijn gericht. Ook waterbedrijven doen mee aan dergelijke initiatieven en wijzen erop dat de kosten voor het verwijderen van verstoppingen veroorzaakt door vochtige doekjes en andere ongeschikt doorgespoel de voorwerpen jaarlijks oplopen tot miljoenen euro's – en deze kosten worden doorberekend in de water- en rioolrechten voor alle inwoners.
Wat betreft alternatieven voor vochtige doekjes, zijn er tegenwoordig tal van mogelijkheden. Herbruikbare stoffen doekjes van biologische katoen of bamboe kunnen worden gewassen en opnieuw gebruikt – ze zijn niet alleen milieuvriendelijker, maar op de lange termijn ook aanzienlijk voordeliger. Voor wie geen afscheid kan of wil nemen van een wegwerpoplossing, zijn doekjes gemaakt van puur cellulose zonder synthetische vezels een geschikt alternatief, omdat die in water daadwerkelijk snel oplossen. Het is altijd belangrijk om de samenstelling van het product en de op de verpakking vermelde verwijderingswijze te controleren.
Het hele verhaal van vochtige doekjes en hun relatie tot het riool is eigenlijk een verhaal over hoe modern gemak kosten met zich meebrengt die op het eerste gezicht niet zichtbaar zijn. Ze zijn niet zichtbaar op het moment van aankoop, niet zichtbaar op het moment van gebruik en ook niet zichtbaar bij het doorspoelen. Ze worden pas duidelijk wanneer de spoedservice wordt gebeld voor een verstopt riool, wanneer er microvezels in een rivier verschijnen of wanneer de jaarlijkse verhoging op de rekening voor water- en rioolrecht zichtbaar wordt. Een weloverwogen beslissing bij de aankoop van vochtige doekjes – dus kiezen voor natuurlijke materialen en ze in de prullenbak gooien in plaats van door de wc te spoelen – is een van de eenvoudigste manieren om bij te dragen aan een duurzamere werking van het huishouden en het gehele gemeentelijke systeem. En dat zonder grote moeite of noemenswaardig verlies van comfort.
