# Wat vormt het microbioom van een pasgeborene na de geboorte Het microbioom van een pasgeborene wo
De komst van een nieuw leven ter wereld is een moment vol emoties, maar tegelijkertijd een fascinerend biologisch proces dat de gezondheid van het kind voor vele jaren vormt. Een aspect dat de wetenschap de afgelopen decennia steeds intensiever onderzoekt, is het microbioom van de pasgeborene – de verzameling miljarden bacteriën, virussen en schimmels die zijn lichaam direct na de geboorte koloniseren. En juist de manier van bevallen, of het nu een vaginale bevalling of een keizersnede is, speelt in dit proces een verrassend cruciale rol.
Het menselijk microbioom bestaat in het algemeen uit ongeveer 38 biljoen micro-organismen, waarbij hun aantal ongeveer gelijk is aan het aantal lichaamseigen cellen. Deze bevinding, die in 2016 werd gepubliceerd door een team wetenschappers in het tijdschrift Cell, veranderde fundamenteel hoe we kijken naar wat we eigenlijk 'zijn'. Een pasgeborene komt ter wereld als een vrijwel onbeschreven blad – zijn darmen, huid en slijmvliezen wachten nog op kolonisatie. En wat hen als eerste koloniseert, kan zijn hele leven lang bepalend zijn voor zijn immuniteit, vatbaarheid voor allergieën en metabolische gezondheid.
Probeer onze natuurlijke producten
Vaginale bevalling als natuurlijke bacteriële initiatie
Bij de passage door het geboortekanaal vindt iets plaats dat te vergelijken is met een biologische doop. De pasgeborene komt in contact met de vaginale microflora van de moeder, die bijzonder rijk is aan bacteriën van het geslacht Lactobacillus. Deze micro-organismen zijn essentieel voor de ontwikkeling van een gezonde darmomgeving – ze helpen de eerste melk te verteren, beschermen tegen pathogenen en stimuleren actief de ontwikkeling van het immuunsysteem.
Laten we dit aan een concreet voorbeeld illustreren: de kleine Eliška wordt in de 39e week van de zwangerschap vaginaal geboren. Binnen enkele uren na de bevalling beginnen haar darmen gekoloniseerd te worden door bacteriën die ze rechtstreeks van haar moeder heeft gekregen. Deze bacteriën starten het fermentatieproces van moedermelk, produceren korte-keten vetzuren en vormen de eerste verdedigingslinie tegen potentieel schadelijke micro-organismen uit de omgeving. Haar microbioom is vanaf de eerste dag gevarieerd en functioneel.
Onderzoeken tonen aan dat kinderen die vaginaal worden geboren in de eerste levensmaanden een microbioom hebben dat lijkt op dat van de moeder. Volgens een studie gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature Medicine uit 2019 hebben deze kinderen een aanzienlijk hogere aanwezigheid van gunstige bacteriën zoals Lactobacillus, Bacteroides en Bifidobacterium, waarbij Bifidobacterium wordt beschouwd als een sleutelspeler in de gezonde ontwikkeling van de zuigelingendarm.
Deze natuurlijke overdracht van micro-organismen is niet toevallig – de evolutie heeft dit gedurende miljoenen jaren verfijnd zodat de pasgeborene precies de bacteriën krijgt die hij nodig heeft voor een goede start in het leven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat afwijkingen van dit proces meetbare gevolgen hebben.
Keizersnede en de invloed ervan op het microbioom van de pasgeborene
Een keizersnede is in veel gevallen noodzakelijk en redt het leven van moeders en kinderen. Niemand mag het recht op deze mogelijkheid worden ontzegd, noch mag het worden gebagatelliseerd. Toch is het belangrijk om openlijk te spreken over het feit dat de manier van bevallen biologische gevolgen heeft die de aandacht waard zijn.
Kinderen die via keizersnede worden geboren, passeren het geboortekanaal niet en komen dus niet in contact met de vaginale microflora van de moeder. In plaats daarvan zijn hun eerste microbiële contacten afkomstig van de huid van de moeder, de handen van het medisch personeel en de ziekenhuisomgeving. Het resulterende microbioom bestaat daardoor voornamelijk uit bacteriën die typisch zijn voor de ziekenhuisomgeving – zoals Staphylococcus, Streptococcus en Clostridium – in plaats van gunstige lactobacillen.
Het verschil in microbiële samenstelling van de darmen tussen kinderen die vaginaal zijn geboren en kinderen die via keizersnede zijn geboren, is nog zichtbaar in de eerste maanden en soms zelfs jaren van het leven. Een studie uit 2020, gepubliceerd in Cell Host & Microbe, volgde het microbioom van meer dan 600 kinderen en bevestigde dat kinderen die via keizersnede zijn geboren in het eerste levensjaar een aanzienlijk lagere diversiteit van het darmmicrobioom hebben. Deze verminderde diversiteit correleert met een hoger risico op de ontwikkeling van allergieën, astma, eczeem, maar ook obesitas en diabetes type 2 op latere leeftijd.
Zoals de vooraanstaande Britse microbioloog Tim Spector het beschreef in zijn boek The Diet Myth: "De manier waarop we ter wereld komen, vormt onze gezondheid op een manier die we nog maar net beginnen te begrijpen."
Deze bevinding betekent niet dat elk kind dat via keizersnede is geboren ziek zal worden – gezondheid is het resultaat van vele factoren. Maar het bewustzijn van deze verbanden opent de deur voor interventies die het microbioom van de pasgeborene kunnen ondersteunen.
Seeding van het microbioom – controversieel maar interessant
De afgelopen jaren wordt in wetenschappelijke kringen gediscussieerd over de zogenaamde 'vaginal seeding' of microbiële inoculatie. Dit is een procedure waarbij direct na een keizersnede een wattenstaafje gedrenkt in vaginaal secreet van de moeder wordt aangebracht op de huid, mond en neus van de pasgeborene. Het doel is de natuurlijke overdracht van bacteriën bij een vaginale bevalling na te bootsen.
Een pilotstudie gepubliceerd in Nature Medicine in 2016 suggereerde dat deze procedure inderdaad helpt om het microbioom van een via keizersnede geboren kind dichter bij dat van een vaginaal geboren kind te brengen. Tegelijkertijd waarschuwen beroepsorganisaties, waaronder het American College of Obstetricians and Gynecologists, dat de procedure risico's met zich meebrengt op overdracht van pathogenen, zoals het herpes simplex-virus, en bevelen het niet aan als standaardpraktijk zonder voorafgaand testen van de moeder.
Het onderzoek op dit gebied is nog gaande en er is nog geen consensus bereikt. Toch is het een voorbeeld van hoe de wetenschap actief op zoek is naar manieren om de verschillen die door de manier van bevallen zijn ontstaan, te compenseren.
Borstvoeding als tweede kans voor het microbioom
Ongeacht de manier van bevallen is er één factor die een fundamentele invloed heeft op het microbioom van de pasgeborene en die voor vrijwel elke moeder beschikbaar is – borstvoeding. Moedermelk is namelijk niet alleen een bron van voedingsstoffen. Het bevat speciale oligosachariden (HMO – human milk oligosaccharides) die niet bedoeld zijn voor het kind zelf, maar rechtstreeks voor zijn darmbacteriën. Deze stoffen ondersteunen selectief de groei van Bifidobacterium en andere gunstige micro-organismen.
Onderzoeken tonen keer op keer aan dat kinderen die borstvoeding krijgen een gezonder en gevarieerder darmmicrobioom hebben dan kinderen die kunstvoeding krijgen, ongeacht de manier van bevallen. Een studie uit JAMA Pediatrics toonde aan dat borstvoeding het microbiële tekort dat ontstaat bij een keizersnede gedeeltelijk kan compenseren. Bij kinderen die via keizersnede zijn geboren en minstens zes maanden borstvoeding hebben gekregen, was het verschil in microbioom ten opzichte van vaginaal geboren kinderen aanzienlijk kleiner dan bij kinderen die kunstvoeding kregen.
Dit is een boodschap die deel zou moeten uitmaken van elk gesprek over postnatale zorg. Moeders die via keizersnede zijn bevallen, kunnen via borstvoeding hun kind een microbieel erfgoed meegeven dat anders langs de natuurlijke weg wordt doorgegeven.
Een andere factor die het microbioom van de pasgeborene vormt, is contact met de natuur en de thuisomgeving. Kinderen die opgroeien in huishoudens met dieren, tijd buiten doorbrengen en in contact komen met aarde, hebben aantoonbaar een gevarieerder microbioom dan kinderen die opgroeien in een strikt steriele omgeving. Dit inzicht is gebaseerd op de zogenaamde hygiënehypothese, volgens welke overmatige steriliteit van de moderne omgeving het immuunsysteem berooft van de nodige prikkels en bijdraagt aan de toename van allergieën en auto-immuunziekten.
Ouders die geïnteresseerd zijn in het ondersteunen van een gezond microbioom van hun kind, kunnen ook grijpen naar probiotische voedingssupplementen die speciaal zijn ontwikkeld voor zuigelingen. Op de markt zijn preparaten beschikbaar die stammen bevatten van Lactobacillus rhamnosus of Bifidobacterium longum, waarvan de effectiviteit voor de ondersteuning van de darmgezondheid bij zuigelingen wordt bevestigd door een groot aantal klinische studies. Voordat u ze gebruikt, is het echter altijd raadzaam om de keuze te bespreken met een kinderarts.
Het is ook belangrijk om niet te vergeten dat het microbioom geen statische aangelegenheid is. Hoewel de eerste levensmaanden cruciaal zijn voor de vorming ervan, ontwikkelt en verandert het darmecosysteem zich gedurende het hele leven. Een vezelrijk dieet, gefermenteerde voedingsmiddelen, beperkt onnodig gebruik van antibiotica en beweging in de natuur zijn factoren die het microbioom op elke leeftijd positief kunnen beïnvloeden.
Wat zegt de wetenschap over de langetermijneffecten
Epidemiologische gegevens zijn op dit punt vrij eenduidig. De wereldwijde toename van keizersneden – in sommige landen goed voor meer dan 50% van alle bevallingen – correleert in de tijd met een toename van allergieën, astma, coeliakie, inflammatoire darmaandoeningen en auto-immuunziekten. Directe causaliteit is moeilijk aan te tonen, omdat de gezondheid door tientallen variabelen wordt beïnvloed, maar de associaties zijn zo sterk dat de wetenschappelijke gemeenschap ze serieus neemt.
De Wereldgezondheidsorganisatie stelt in haar standpunt dat een percentage keizersneden van meer dan 10-15% van de bevolking geen meetbaar voordeel meer oplevert voor de gezondheid van moeders of kinderen en gepaard kan gaan met negatieve gevolgen. Dit betekent niet dat keizersneden niet zouden moeten worden uitgevoerd waar ze medisch geïndiceerd zijn – integendeel. Maar er groeit druk om deze operatie niet onnodig uit te voeren louter uit gemak of angst voor pijn, zonder dat ouders volledig worden geïnformeerd over de mogelijke gevolgen.
Een geïnformeerde beslissing is de sleutel. Ouders die weten hoe de manier van bevallen het microbioom van de pasgeborene beïnvloedt, kunnen de postnatale zorg beter plannen – of het nu gaat om borstvoeding, probiotica, contact met de natuur of regelmatige controle van de gezondheid van het kind. De wetenschap op dit gebied vordert snel en elk jaar brengt nieuwe inzichten die helpen beter te begrijpen hoe kwetsbaar en tegelijkertijd fascinerend de start van elk nieuw leven op deze wereld is.
