facebook
Wie het eerst komt, het eerst maalt. Deze actie komt niet terug.
Bestellingen geplaatst voor 12:00 worden onmiddellijk verzonden | Gratis verzending boven 95 EUR | Gratis ruilen en retourneren binnen 90 dagen

Er bestaat een bijzondere gemoedstoestand die veel mensen kennen, maar waar maar weinigen het juiste woord voor vinden. U staat ’s ochtends op en heeft een dag voor de boeg vol dingen waar u normaal gesproken plezier aan beleeft – uw favoriete koffie, een wandeling in het park, een avond met vrienden – en toch voelt u alleen leegte. Geen verdriet, geen tranen, geen duisternis. Gewoon niets. Alsof iemand de kraan van de vreugde heeft dichtgedraaid en het water niet meer stroomt. Deze toestand heeft een naam: anhedonie.

Het woord komt uit het Grieks – het voorvoegsel an- duidt op een ontkenning en hēdonē betekent vreugde of plezier. Letterlijk gaat het dus om het onvermogen om plezier te ervaren. Hoewel anhedonie vaak met depressie wordt geassocieerd, is het belangrijk te begrijpen dat het een op zichzelf staand psychisch verschijnsel is, dat volledig onafhankelijk van klassiek verdriet of wanhoop kan bestaan. Dat maakt het juist zo verraderlijk: iemand voelt zich niet „slecht” in de traditionele zin van het woord en beseft daarom vaak niet eens dat hulp nodig kan zijn.

Neem bijvoorbeeld Markéta, een vierendertigjarige grafisch ontwerpster uit Brno. Haar werk gaf haar vroeger voldoening, elk nieuw project was een uitdaging, ze keek uit naar weekenden met vriendinnen en ze vond het heerlijk om nieuwe recepten te bereiden. Toen kwam er een jaar waarin dat allemaal op de een of andere manier… niet meer werkte. Ze begon niet te huilen, verborg zich niet onder de dekens, ging naar haar werk en kwam haar verplichtingen na. Maar de vonk was verdwenen. Koffie smaakt niet meer zoals vroeger, de vakantie ging voorbij zonder één enkel echt gevoel van vreugde en nieuwe projecten zijn slechts taken die moeten worden afgevinkt. „Ik dacht dat ik waarschijnlijk gewoon moe was,” herinnert ze zich. „Het kwam nooit bij me op dat er een naam voor kon bestaan.”


Probeer onze natuurlijke producten

Wat er eigenlijk in de hersenen gebeurt

Anhedonie is niet zomaar een „slecht humeur” of gewone vermoeidheid. Achter deze toestand gaan specifieke neurobiologische processen schuil. Het dopaminesysteem speelt een sleutelrol – het beloningsnetwerk in de hersenen dat ons normaal gesproken motiveert om plezierige ervaringen op te zoeken en ons daarvoor beloont met een gevoel van voldoening. Wanneer dit systeem niet goed werkt, verwerken de hersenen beloningssignalen niet meer naar behoren. Iemand kan weten dat iets plezierig zou moeten zijn, maar de daadwerkelijke ervaring blijft uit.

Onderzoek dat bijvoorbeeld is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Neuroscience & Biobehavioral Reviews laat zien dat anhedonie niet alleen betrekking heeft op het vermogen om op een bepaald moment vreugde te ervaren, maar ook op anticipatie – het vermogen om van tevoren naar dingen uit te kijken. Met andere woorden: iemand geniet niet alleen niet van plezierige ervaringen, maar kan er ook niet naar uitkijken. Dat creëert een vicieuze cirkel: waarom zou u een vakantie, een uitstapje of een diner met vrienden plannen als u vooraf geen enkele voorpret voelt?

Deskundigen onderscheiden twee hoofdtypen anhedonie. Sociale anhedonie uit zich in verlies van interesse in relaties en contact met anderen – afspreken met vrienden wordt een verplichting in plaats van een bron van plezier. Fysieke anhedonie heeft invloed op lichamelijke ervaringen – eten verliest zijn smaak, muziek raakt niet meer en de aanraking van een geliefde roept geen warm gevoel op. Beide typen kunnen samen of afzonderlijk voorkomen en de intensiteit ervan kan in de loop van de tijd veranderen.

Het is ook belangrijk te vermelden dat anhedonie niet uitsluitend met depressie samenhangt, hoewel het volgens de diagnostische criteria van de Wereldgezondheidsorganisatie een van de belangrijkste symptomen ervan is. Het komt ook voor bij schizofrenie, een bipolaire stoornis en angstklachten, maar kan ook het gevolg zijn van chronische stress, een burn-out of langdurige lichamelijke ziekte. De laatste jaren wordt bovendien gesproken over zogenoemde postcovid-anhedonie: een toestand waarbij mensen na COVID-19 een aanhoudend verlies van het vermogen om vreugde te ervaren beschrijven, zelfs maanden nadat de andere symptomen zijn verdwenen.

Het verraderlijke van anhedonie schuilt onder meer in de manier waarop het zich ongemerkt in het dagelijks leven nestelt. Het komt niet als een onweersbui, maar als mist – langzaam en stil, zodat iemand niet eens merkt wanneer dingen precies zijn opgehouden plezier te geven. Achteraf beseffen veel mensen dat het geleidelijk ging: eerst stopten ze met het kijken naar series waar ze eerder naar uitkeken, daarna begonnen ze uitnodigingen voor activiteiten af te slaan en vervolgens stopten ze met het bereiden van hun favoriete gerechten. Elke stap op zich leek een kleinigheid, vermoeidheid of gewoon een „slechte periode”. Pas na verloop van tijd wordt duidelijk dat het gaat om een systematisch verlies van het vermogen om plezier te ervaren.

Juist die geleidelijkheid is een van de redenen waarom anhedonie zo moeilijk aan te pakken is. Anders dan acuut verdriet of een paniekaanval is anhedonie niet dramatisch. Het veroorzaakt geen crisissituaties en beïnvloedt het functioneren niet op een manier die voor de omgeving zichtbaar is. Iemand gaat naar het werk, praat met anderen en komt verplichtingen na. Van buitenaf lijkt alles in orde. Maar vanbinnen is die persoon als een leeg vat – functioneel, maar zonder inhoud.

Hoe herkent u nu of het niet gewoon om natuurlijke vermoeidheid of een introvert karakter gaat? De grens is vaak dun, maar er zijn bepaalde signalen waarop het de moeite waard is te letten. Als het plezier in dingen die u vroeger leuk vond langer dan enkele weken ontbreekt, als u ook in situaties die objectief gezien aangenaam zouden moeten zijn geen plezier kunt ervaren en als u merkt dat u sociale contacten of activiteiten steeds vaker vermijdt, zijn dat momenten waarop het verstandig is de situatie serieus te nemen.

Stilleven met een dagboek, een kop thee en voorwerpen voor een bewuste levensstijl als symbool voor het omgaan met anhedonie

Hoe anhedonie wordt aangepakt en wat kan helpen

Het goede nieuws is dat anhedonie geen onvermijdelijke toestand is waarmee u simpelweg moet leren leven. Er zijn manieren om het dopaminesysteem geleidelijk „wakker te maken” en het vermogen om vreugde te ervaren te herstellen. Zoals psychiater en auteur van een boek over de neurowetenschap van geluk Alex Korb zei: „De hersenen zijn plastisch – wat we herhalen, versterken we. Dat geldt voor denkpatronen, maar ook voor het vermogen om vreugde te ervaren.”

Professionele hulp is bij anhedonie essentieel, vooral als het lang aanhoudt of ernstig is. Psychotherapie – met name cognitieve gedragstherapie – is een effectieve methode gebleken om negatieve denkpatronen aan te pakken die de emotionele afvlakking in stand houden. In sommige gevallen adviseren artsen ook medicatie die zich specifiek op het dopamine- en serotoninesysteem richt.

Naast professionele zorg speelt ook de dagelijkse levensstijl een grote rol. Regelmatige lichaamsbeweging behoort tot de best gedocumenteerde natuurlijke manieren om het dopaminesysteem te ondersteunen – en dat hoeft geen intensieve sport te zijn. Een stevige wandeling in de natuur, zwemmen of yoga kan een meetbaar effect hebben op de stemming en het vermogen om plezier te ervaren. Even belangrijk is slaap: een tekort daaraan beïnvloedt rechtstreeks de werking van het beloningssysteem in de hersenen.

Ook voeding speelt een interessante rol. De darmen en de hersenen zijn verbonden via de zogenoemde darm-hersenas, waarbij een gezond microbioom de productie van neurotransmitters, waaronder dopamine en serotonine, positief kan beïnvloeden. Gefermenteerde voedingsmiddelen, vezels en het beperken van industrieel bewerkte producten zijn stappen waarvoor wetenschappelijke ondersteuning bestaat. In deze context is het geen toeval dat de belangstelling voor gezonde voeding en ecologische producten hand in hand groeit met een groter bewustzijn van mentale gezondheid.

Een belangrijk onderdeel van het omgaan met anhedonie is ook het bewust opzoeken van kleine genoegens – niet met de verwachting van euforische vreugde, maar met geduld en aandacht. Psychologen spreken van zogenoemde gedragsactivatie: bewust deelnemen aan activiteiten die vroeger plezier opleverden, ook als ze op dat moment geen enkel gevoel oproepen. De hersenen hebben herhaling nodig om beloningspatronen opnieuw op gang te brengen. Het klinkt misschien paradoxaal – dingen doen die geen plezier geven, zodat ze weer plezier gaan geven – maar onderzoek bevestigt herhaaldelijk dat deze methode werkt.

De relatie tussen anhedonie en digitale overbelasting verdient bijzondere aandacht. Overmatig gebruik van sociale media, een voortdurende stroom meldingen en een kortere aandachtsspanne door algoritmisch geselecteerde inhoud kunnen het dopaminesysteem letterlijk „overprikkelen”. De hersenen raken gewend aan snelle, intense prikkels en gewone dagelijkse genoegens – een kop thee, de stilte in de ochtend, een gesprek met een vriend – lijken dan flets en oninteressant. Een digitale detox, al is het maar in de vorm van vaste uren zonder telefoon, kan een verrassend effectieve stap zijn.

Thema’s als een bewuste levensstijl, contact met de natuur, hoogwaardige materialen en rustige dagelijkse rituelen zijn niet slechts modetrends – ze houden rechtstreeks verband met de werking van ons zenuwstelsel en de manier waarop we de wereld om ons heen ervaren. Bewust winkelen, koken met verse ingrediënten, kleding dragen die prettig aanvoelt – het zijn allemaal kleine ankers in het hier en nu die geleidelijk kunnen helpen het contact met onze eigen emoties te herstellen.

Anhedonie is in veel opzichten een spiegel van deze tijd. We leven in een tijdperk met een ongekende hoeveelheid mogelijkheden, prikkels en informatie, en toch – of misschien juist daardoor – beschrijven steeds meer mensen een gevoel van innerlijke leegte. Het is geen zwakte of gril. Het is een signaal dat het verdient om gehoord te worden. Want het vermogen om vreugde te ervaren is geen luxe – het is een van de fundamentele pijlers van wat het betekent om volledig te leven.

Delen