facebook
Wie het eerst komt, het eerst maalt. Deze actie komt niet terug.
Bestellingen geplaatst voor 12:00 worden onmiddellijk verzonden | Gratis verzending boven 95 EUR | Gratis ruilen en retourneren binnen 90 dagen

Duimen of een speen: wanneer is het tijd om te stoppen en hoe pak je dat aan?

Een klein kind met een fopspeen in de mond of met de duim tegen de lippen – het is een aanblik die vrijwel elke ouder kent. Het gaat om een natuurlijk reflex dat kinderen rust en een gevoel van veiligheid geeft. Maar wat in de zuigelingenleeftijd volkomen normaal en zelfs wenselijk is, kan na verloop van tijd veranderen in een slechte gewoonte waarvan het afkomen geduld, consequentie en een beetje slimheid vereist. De vraag wanneer en hoe te stoppen met duimzuigen of de fopspeen, houdt veel ouders bezig – en het juiste antwoord is niet altijd eenvoudig.

Zuigen is een biologisch geprogrammeerd reflex bij pasgeborenen. Het helpt hen voedsel op te nemen, maar vervult tegelijkertijd een belangrijke kalmerende functie. Wanneer een kind op de duim of fopspeen zuigt, wordt het parasympathische deel van het zenuwstelsel geactiveerd, wat rust opwekt en stress vermindert. Daarom kalmeren kleine kinderen zo snel zodra ze een fopspeen krijgen of hun eigen duim vinden. Vanuit dit perspectief is het volkomen gezond gedrag dat geen zin heeft te onderdrukken voordat het kind er klaar voor is.


Probeer onze natuurlijke producten

Fopspeen en duimzuigen: wat is het verschil?

Hoewel het lijkt alsof een fopspeen en duimzuigen dezelfde functie vervullen, verschillen ze in de praktijk behoorlijk van elkaar – met name in hoe gemakkelijk ermee gestopt kan worden. De fopspeen heeft één groot voordeel: een ouder kan hem het kind eenvoudig afnemen of het gebruik ervan geleidelijk beperken. De duim is een onderdeel van het lichaam van het kind, waardoor de situatie gecompliceerder is. Het kind heeft er altijd en overal toegang toe – 's nachts, op de crèche, in de auto – en de ouder heeft daar maar minimale controle over.

Wat betreft de invloed op de ontwikkeling van het gebit zijn beide gewoonten vrij vergelijkbaar. Langdurig zuigen – of het nu op de duim of de fopspeen is – kan de stand van de tanden, de vorm van het gehemelte en de beet beïnvloeden. Het hangt echter vooral af van de intensiteit en de duur van de gewoonte. Kinderen die slechts af en toe op een fopspeen of duim zuigen en vóór hun vierde jaar stoppen, hebben deze veranderingen meestal minimaal of helemaal niet, en het gebit corrigeert zichzelf doorgaans na het doorbreken van de blijvende tanden. Een andere situatie doet zich voor wanneer de gewoonte tot op schoolleeftijd aanhoudt – dan kan orthodontische behandeling noodzakelijk zijn.

Kinderartsen en tandartsen zijn het er over het algemeen over eens dat de ideale tijd om de fopspeen af te leren tussen het tweede en vierde levensjaar ligt. De Wereldgezondheidsorganisatie beveelt borstvoeding aan tot twee jaar en langer, waarbij de behoefte aan zuigen van nature afneemt naarmate het kind rijper wordt en andere manieren vindt om zichzelf te kalmeren. Als een kind op vier jaar nog op een fopspeen of duim zuigt, is het verstandig een kinderarts of tandarts te raadplegen om te bepalen of de situatie actief aangepakt moet worden.

Ouders vragen zich ook wel eens af of het beter is de fopspeen helemaal niet te geven, of juist de voorkeur te geven aan de fopspeen boven duimzuigen. Interessant is dat sommige onderzoeken suggereren dat het gebruik van een fopspeen bij het inslapen het risico op het wiegendoodssyndroom (SIDS) kan verlagen, en daarom ondersteunt de American Academy of Pediatrics het gematigde gebruik ervan in het eerste levensjaar. Tegelijkertijd waarschuwt zij dat de fopspeen niet ingevoerd moet worden voordat de borstvoeding goed op gang is gekomen – doorgaans wordt aangeraden minstens drie tot vier weken na de geboorte te wachten.

Bovenaanzicht van hulpmiddelen voor het afwennen van de fopspeen – fopspeen, wantjes, nagellak en een knuffeldier

Hoe te stoppen: praktische strategieën die werken

Wanneer de tijd aanbreekt om de fopspeen of duim vaarwel te zeggen, staan ouders voor een moeilijke taak. De sleutel tot succes is een aanpak die rekening houdt met de leeftijd van het kind, zijn temperament en de algehele situatie in het gezin. Het plotseling afnemen van de fopspeen zonder enige voorbereiding kan bij sommige kinderen werken, maar bij andere veroorzaakt het aanzienlijke stress, slaapproblemen en verslechtering van het gedrag. Daarom raden de meeste deskundigen een geleidelijke en vriendelijke aanpak aan.

Een van de meest effectieve methoden is geleidelijke beperking. Ouders beginnen ermee de fopspeen alleen toe te staan bij het inslapen of bij duidelijke ontreddering, en beperken hem vervolgens geleidelijk tot alleen de nachtelijke uren. Uiteindelijk laten ze hem helemaal weg. Deze aanpak geeft het kind de tijd zich aan te passen en andere manieren te vinden om zichzelf te kalmeren – zoals knuffelen met een geliefd speelgoed, ritmisch wiegen of luisteren naar rustgevende muziek.

Bij oudere kinderen, vanaf ongeveer drie jaar, werken ook symbolische rituelen goed. Een populaire methode is de zogenaamde 'fopspeenfee' of 'fopspeenkabouter' – het kind geeft de fopspeen bewust weg of stuurt hem weg in ruil voor een klein cadeautje of een belevenis. Deze methode werkt omdat het kind actief deelneemt aan de beslissing en niet het gevoel heeft dat er iets met geweld van hem is afgenomen. Het is belangrijk het kind van tevoren voor te bereiden, met hem te praten over waarom het tijd is om te stoppen, en het hele proces als een positieve stap te framen – als iets wat 'grote kinderen' doen.

Stel je bijvoorbeeld Klára voor, de moeder van de vierjarige Filip. Filip was vanaf zijn geboorte afhankelijk van de fopspeen en elke poging tot afnemen eindigde in dramatisch huilen en onrust. Klára besloot de methode van de 'fopspeenfee' te proberen. Samen met Filip schreven ze een brief, deden de fopspeen erin, en 's ochtends lag er een kleine dinosaurus op zijn plek – het speelgoed waar Filip al lang van droomde. Filip werd de eerste nacht weliswaar wakker en vroeg naar de fopspeen, maar Klára bleef consequent en bood hem in plaats daarvan een knuffel aan. Binnen een week was Filip rustig en dacht hij uit zichzelf niet meer aan de fopspeen.

Duimzuigen is een ingewikkelder geval, omdat het kind de duim niet eenvoudig 'kan wegleggen'. Hier helpen andere strategieën. Een mogelijkheid is een pleister of speciale wantje, dat het kind eraan herinnert de duim niet in de mond te steken. Er zijn ook bittere nagellakken speciaal voor dit doel – de smaak ervan weerhoudt het kind van zuigen zonder dat het op enige manier in gevaar wordt gebracht. Deze producten zijn gewoon verkrijgbaar bij apotheken en zijn veilig voor kinderen. Bij oudere kinderen is het belangrijk hen bij het proces te betrekken – met hen te praten over waarom ze willen stoppen, en elke dag zonder duimzuigen te vieren als een kleine overwinning.

Ook speelt het een grote rol in welke situaties het kind de duim of fopspeen het meest opzoekt. Heel vaak gaat het om momenten van verveling, vermoeidheid of stress. Als ouders deze triggers identificeren, kunnen ze alternatieven aanbieden – zoals een interessante activiteit voor de handen, zoals boetseren, tekenen of puzzelen. Een kind met bezige handen heeft geen ruimte voor duimzuigen.

Het is ook belangrijk te beseffen dat druk en straf nooit goed werken. Onderzoek op het gebied van ontwikkelingspsychologie laat keer op keer zien dat negatieve bekrachtiging – het bestraffen van ongewenst gedrag – bij kleine kinderen eerder leidt tot een toename van angst, die op zichzelf al een trigger voor zuigen is. Met andere woorden: hoe meer we het kind stressen vanwege duimzuigen, hoe meer het op de duim zuigt. Vriendelijke consequentie, lof voor vooruitgang en geduld zijn veel effectievere instrumenten.

Soms gebeurt het dat een kind dat al gestopt is met de fopspeen of duim, terugvalt in de gewoonte. Dit is vaak een reactie op een verandering in het leven – de start op de crèche, de geboorte van een broertje of zusje, een verhuizing of een andere situatie die onzekerheid bij het kind oproept. In dat geval is er geen reden tot paniek. Het is een natuurlijk regressiemechanisme dat doorgaans vanzelf verdwijnt zodra het kind aan de nieuwe situatie gewend is. Een ouder kan helpen door het kind meer aandacht, lichamelijk contact en geruststelling te geven.

Zoals de kinderarts en schrijver T. Berry Brazelton, een van de meest invloedrijke experts op het gebied van kinderontwikkeling van de 20e eeuw, ooit zei: "Kinderen doen dingen op hun eigen tijd. Onze taak als ouders is niet hen te duwen, maar er te zijn wanneer ze klaar zijn." Deze woorden gelden ook voor het afwennen van de fopspeen of duim – een gepaste druk en ondersteuning ja, maar respect voor het tempo van het kind is even belangrijk.

Ouders mogen ook niet vergeten regelmatig naar de tandarts te gaan. Het eerste bezoek aan de tandarts moet uiterlijk plaatsvinden vóór het eerste levensjaar van het kind, of bij het doorbreken van de eerste tand. De tandarts kan dan doorlopend in de gaten houden of de zuiggewoonte de ontwikkeling van het gebit beïnvloedt, en indien nodig een vroegtijdige orthodontische oplossing aanbevelen. Hoe eerder het probleem wordt ontdekt, hoe eenvoudiger en goedkoper de oplossing ervan is.

Het is belangrijk te beseffen dat duimzuigen of het gebruik van een fopspeen geen teken is van slechte opvoeding of falen van de ouders. Het is een natuurlijk ontwikkelingsverschijnsel dat de meeste kinderen vanzelf overwinnen – doorgaans tussen het derde en vierde jaar. De rol van de ouder bestaat erin een steun te zijn, alternatieven aan te bieden en de situatie indien nodig zachtjes bij te sturen. Elk kind is anders en wat bij het ene werkt, hoeft niet te werken bij het andere. Flexibiliteit, empathie en de bereidheid verschillende benaderingen uit te proberen zijn het waardevolste wat een ouder zijn kind in dit proces kan bieden.

Het afwennen van de fopspeen of duim is een van de vele kleine mijlpalen die kind en ouders samen overwinnen. En net als andere uitdagingen die bij het ouderschap horen – ook deze zal ooit eindigen. Met een beetje geduld en de juiste strategie eerder dan ouders denken.

Delen