Kindermigraine verschuilt zich achter buikpijn
Buikpijn bij kinderen is een van de meest voorkomende klachten waarmee ouders de kinderarts bezoeken. Maar wat als er achter herhaalde aanvallen van buikpijn geen maagvirus zit, geen slecht verdragen voedsel en ook geen zenuwachtigheid voor school? Wat als de echte boosdoener een migraine is? Dit idee klinkt misschien verrassend, maar experts bevestigen het steeds luider – en veel gezinnen kennen het uit eigen ervaring, zonder het te weten.
Migraine is in het menselijk bewustzijn sterk verbonden met volwassenen die in een verduisterde kamer liggen met een hand over hun ogen en geen enkel geluid kunnen verdragen. Bij kinderen manifesteert deze ziekte zich echter heel anders, en juist daarom onttrekt het zich zo lang aan de aandacht. In plaats van hoofdpijn komt er een golf van misselijkheid, braken en krampachtige pijn rond de navel. Het kind ziet bleek, weigert te eten, wil alleen maar liggen – en een uur of twee later is het herboren. Ouders ademen opgelucht uit, de kinderarts noteert "onbepaalde buikpijn" en de carrousel begint een paar weken later opnieuw.
Probeer onze natuurlijke producten
Abdominale migraine: een verborgen diagnose met een duidelijk gezicht
De medische wereld kent dit verschijnsel onder de naam abdominale migraine (abdominal migraine) en de International Headache Society erkent het al sinds 2004 als officiële diagnose. Toch wordt het in de praktijk nog steeds onderdiagnosticeerd. Naar schatting lijdt ongeveer 1 tot 4 procent van de kinderen op schoolleeftijd aan abdominale migraine, waarbij meisjes iets vaker getroffen worden dan jongens. Aanvallen komen het vaakst voor tussen het vierde en twaalfde levensjaar en bij een groot deel van de kinderen gaan ze geleidelijk over in klassieke migraine met hoofdpijn op volwassen leeftijd.
Het belangrijkste kenmerk van abdominale migraine is het episodische karakter. De pijn komt in aanvallen die doorgaans twee tot tweeënzeventig uur duren, en daartussen is het kind volledig klachtenvrij. De pijn is matig tot ernstig, gelokaliseerd rond de navel of in het middengebied van de buik, en gaat gewoonlijk gepaard met misselijkheid, braken, verlies van eetlust en bleekheid. Sommige kinderen beschrijven ook licht- of geluidsgevoeligheid, symptomen die artsen het betrouwbaarst op het juiste spoor zetten.
Om de diagnose te kunnen stellen, moeten de aanvallen aan nauwkeurige criteria voldoen – ze moeten onder meer minstens vijf keer hebben plaatsgevonden, niet verklaarbaar zijn door een andere oorzaak, en ten minste twee van de genoemde begeleidende symptomen omvatten. De diagnose vereist daarom tijd, zorgvuldige observatie en vooral een arts die aan deze mogelijkheid denkt. De International Classification of Headache Disorders (ICHD-3) is in dit opzicht een waardevolle leidraad, niet alleen voor specialisten maar ook voor nieuwsgierige ouders.
Stel je een gezin voor waar de tienjarige Tereza al sinds haar zesde last heeft van buikpijnaanvallen. De ouders hebben tientallen onderzoeken ondergaan – echografie, bloedtests, onderzoek op coeliakie, allergologische tests. Alles was in orde. Pas een nieuwe kinderneuroloog merkte op dat de aanvallen altijd kwamen na aanzienlijke stress of na lang uitslapen, dat Tereza's moeder klassieke migraine had en dat het meisje er tussen de aanvallen volkomen gezond uitzag. De diagnose abdominale migraine veranderde de hele aanpak van de behandeling – en het lukte om de aanvallen aanzienlijk te verminderen.
Wat kindermigraine uitlokt en hoe je ermee leeft
De triggers van kindermigraine zijn verrassend vergelijkbaar met die bij volwassenen. Daartoe behoren een onregelmatig slaapritme, het overslaan van maaltijden, uitdroging, aanzienlijke stress of juist ontspanning na een stressperiode – de zogenaamde "weekendaanvallen". Ook bepaalde voedingsmiddelen spelen een rol, zoals chocolade, kaas, bewerkte vleesproducten of voedingsmiddelen met mononatriumglutamaat. Bij gevoeliger kinderen kunnen een aanval ook sterke geuren, lichtflitsen of weersveranderingen uitlokken.
Familiaire belasting is daarbij een van de sterkste risicofactoren überhaupt. Als één ouder migraine heeft, is de kans dat het kind dat ook krijgt ongeveer vijftig procent. Als beide ouders migraine hebben, stijgt de kans tot wel zeventig procent. Migraine is dus in grote mate een genetisch bepaalde aandoening, en juist daarom zou de familiegeschiedenis bij raadselachtige buikpijn altijd een van de eerste vragen moeten zijn.
Maar hoe leef je werkelijk met deze diagnose? De behandeling van abdominale migraine kent twee niveaus. Het eerste is acuut beheer van de aanval – rust, duisternis, voldoende vocht en indien nodig pijnstillende of anti-misselijkheidsmedicatie. Bij oudere kinderen kunnen na overleg met de arts ook triptanen worden voorgeschreven, die de standaard zijn voor de behandeling van migraine bij volwassenen en waarvan het gebruik in de kindergeneeskunde geleidelijk wordt uitgebreid. Het tweede niveau is de preventieve aanpak, dat wil zeggen het streven naar minimalisering van triggers en eventueel profylactische medicatie bij kinderen met frequente of ernstige aanvallen.
Preventieve maatregelen zonder medicatie kunnen daarbij verrassend effectief zijn. Een regelmatig dagritme – op dezelfde tijd opstaan, ook in het weekend, regelmatig eten, voldoende vocht drinken en beperking van schermen voor het slapengaan – dat zijn de basispijlers waarover zowel neurologen als kinderartsen spreken. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO benadrukt al lang dat voldoende slaap en beweging behoren tot de essentiële factoren voor de gezondheid van kinderen in het algemeen, en bij kinderen met migraine geldt dat dubbel zo sterk.
Ook het psychisch welzijn van het kind speelt een niet te verwaarlozen rol in het gehele beeld. Angst en chronische stress komen zeer vaak voor bij kinderen met migraine – en het gaat om een tweerichtingsrelatie. Stress lokt aanvallen uit, maar aanvallen op zichzelf zijn stressvol voor het kind. Gemiste schooldagen, de onmogelijkheid om activiteiten te plannen, het gevoel anders te zijn dan leeftijdsgenoten – dit alles kan bij gevoelige kinderen een angstige stemming verdiepen en een vicieuze cirkel creëren waaruit zonder professionele hulp moeilijk te ontsnappen valt. Een kinderpsycholoog of psychotherapeut gespecialiseerd in somatische klachten kan in dergelijke gevallen even waardevol zijn als een neuroloog.
Hoe ouders kunnen helpen en wanneer een specialist te raadplegen
Een van de meest praktische hulpmiddelen die ouders ter beschikking staan, is een pijndagboek. Het bijhouden van aanvallen – wanneer ze kwamen, hoe lang ze duurden, wat eraan voorafging, wat het kind at, hoe het sliep – kan in de loop van een paar maanden patronen onthullen die op het eerste gezicht niet zichtbaar zijn. Dit dagboek wordt vervolgens een onschatbare basis voor de arts en kan de tijd tot de juiste diagnose aanzienlijk verkorten. Er zijn ook apps speciaal voor het bijhouden van migraine bij kinderen, zoals de app Migraine Buddy, die beschikbaar is in het Nederlands.
Wanneer is het dan tijd om te stoppen met wachten en een specialist te raadplegen? Het antwoord is duidelijk: als buikpijnaanvallen herhaaldelijk optreden zonder duidelijke oorzaak, als ze gepaard gaan met bleekheid, misselijkheid of lichtgevoeligheid en als het kind er tussen de aanvallen volledig gezond uitziet – dan is een consult bij een kinderneuroloog op zijn plaats. De kinderarts kan een eerste stap zijn, maar abdominale migraine is een diagnose die een specialist verdient.
Zoals de vooraanstaande Britse kinderneuroloog Andrew Hershey opmerkte: "Migraine bij kinderen is een chronische aandoening die de kwaliteit van leven van het hele gezin aanzienlijk beïnvloedt – en toch blijft het een van de minst herkende diagnoses bij kinderen." Deze woorden gelden evenzeer in Groot-Brittannië als in Nederland, waar de toegang tot kinderneurologie nog steeds stuit op een tekort aan specialisten en lange wachttijden.
Het is ook belangrijk te vermelden wat abdominale migraine niet is. Het is geen verzinsel van overgevoelige ouders. Het is geen teken dat het kind niet naar school wil (ook al kan schoolstress een trigger zijn). Het is geen allergie en geen coeliakie, hoewel deze aandoeningen uitgesloten moeten worden. En het is zeker niet iets waar een kind "vanzelf overheen groeit" – zonder de juiste zorg kan het overgaan in een chronische vorm en de hele kindertijd en adolescentie aanzienlijk beïnvloeden.
Ouders die voor het eerst geconfronteerd worden met de diagnose abdominale migraine, beschrijven vaak een merkwaardige mengeling van opluchting en verbazing. Opluchting dat ze eindelijk een naam hebben voor wat hun kind plaagt. En verbazing over hoe lang het heeft geduurd voordat iemand aan deze mogelijkheid dacht. Juist daarom is bewustwording op dit gebied zo belangrijk – hoe meer ouders, leerkrachten en artsen weten over abdominale migraine, hoe eerder de juiste diagnose gesteld kan worden en hoe minder onnodig lijden het kind doormaakt.
Een gezonde levensstijl, een regelmatig dagritme, kwalitatieve slaap en een bewuste benadering van voeding zijn niet alleen modieuze onderwerpen – voor een kind met migraine zijn het letterlijk instrumenten die bepalen of een aanval wel of niet komt. En dat is goed nieuws: een groot deel van wat kindermigraine beïnvloedt, hebben gezinnen werkelijk in eigen handen.
