De andropauze van je partner is een onderwerp waar weinig over gesproken wordt

Wanneer iemand het woord 'menopauze' hoort, stelt de meeste mensen zich onmiddellijk een vrouw van middelbare leeftijd voor die hormonale veranderingen doormaakt. Maar maar weinigen vermoeden dat mannen iets soortgelijks doormaken – zij het minder dramatisch en veel minder besproken. Andropauze, soms onofficieel de mannelijke menopauze genoemd, is een reëel fysiologisch proces dat niet alleen de man zelf ingrijpend kan beïnvloeden, maar ook zijn directe omgeving, zijn partner incluis. En juist daarom is het de moeite waard om te weten wat het eigenlijk is, hoe je het herkent en – misschien wel het belangrijkste – hoe je je partner echte steun kunt bieden.

In tegenstelling tot de vrouwelijke menopauze, die vrij plotseling intreedt met duidelijke biologische signalen, begint de andropauze langzaam en sluipend. Mannen zijn zich er zelf vaak niet van bewust, of schrijven het toe aan stress, werkdruk of gewoon het ouder worden. Hun partners vermoeden dan weer vaak dat 'er iets niet klopt', maar weten niet precies wat. Het resultaat is onnodige spanning, misverstanden en in het ergste geval zelfs een relatiecrisis – en dat allemaal omdat niemand het juiste woord heeft uitgesproken.

Wat er eigenlijk in het mannelijk lichaam gebeurt

Andropauze wordt veroorzaakt door een geleidelijke daling van het testosterongehalte, het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon. Terwijl bij vrouwen het oestrogeen in een relatief korte periode sterk daalt, daalt het testosteronniveau bij mannen met ongeveer één procent per jaar vanaf het dertigste à veertigste levensjaar. Dat klinkt onopvallend, maar na tien tot vijftien jaar wordt deze daling heel duidelijk merkbaar. Volgens de Mayo Clinic treden de symptomen van andropauze het vaakst op bij mannen tussen de vijftig en zeventig jaar, waarbij elk geval individueel is.

Het is belangrijk te begrijpen dat het geen stoornis of ziekte is in de eigenlijke zin van het woord – het is een natuurlijk biologisch proces. Toch kan het verloop ervan een aanzienlijke impact hebben op de kwaliteit van leven. Het lichaam produceert niet meer voldoende testosteron, wat zowel de fysieke als psychische functies van het organisme beïnvloedt. Een man kan vermoeidheid ervaren die niet overeenkomt met zijn werkelijke inspanning, of merken dat hij spiermassa verliest ondanks dat hij hetzelfde eet als vroeger. Sommige mannen melden opvliegers vergelijkbaar met die van vrouwen, anderen hebben last van slaapstoornissen of een verminderd libido. Daar komen ook cognitieve veranderingen bij – moeilijker concentreren, vergeetachtigheid, een gevoel van 'mist in het hoofd'.

De psychische component van de andropauze is daarbij de meest verraderlijke. Mannen van middelbare leeftijd gaan tegelijkertijd door vele levensveranderingen – kinderen verlaten het huis, de carrière heeft zijn hoogtepunt bereikt, ouders worden oud of overlijden, en daarbij komen nog de lichamelijke veranderingen die de man niet kan beïnvloeden. Juist deze combinatie van biologische en existentiële druk vormt een voedingsbodem voor depressieve toestanden, prikkelbaarheid en in zichzelf gekeerd raken.

De symptomen van andropauze waarop partners alert moeten zijn, omvatten met name:

• uitgesproken vermoeidheid en gebrek aan energie zonder duidelijke oorzaak
• stemmingswisselingen – prikkelbaarheid, verdriet, apathie of juist woede-uitbarstingen
• afname van seksuele begeerte en eventuele erectieproblemen
• gewichtstoename, vooral in de buikstreek
• verlies van zelfvertrouwen en toegenomen gevoeligheid voor kritiek
• slaapproblemen – moeite met inslapen, frequent wakker worden of juist overmatige slaperigheid
• gevoelens van hopeloosheid of leegte die de man niet kan verklaren

Hoe herken je andropauze – en niet gewoon een slechte bui

Hier komt een van de grootste uitdagingen. De symptomen van andropauze lijken namelijk sterk op de symptomen van depressie, burn-out of simpelweg de middelbare leeftijd als zodanig. En mannen – zoals algemeen bekend – hebben de neiging hun gezondheidsproblemen te bagatelliseren, de dokter niet te bezoeken en innerlijk weerstand te bieden aan de gedachte dat er 'iets mis' met hen zou kunnen zijn.

Stel je een situatie voor die veel partners kennen: een partner die nog een paar jaar geleden energiek, grappig en initiatiefrijk was, komt nu moe thuis, gaat voor de televisie zitten en zegt niets. Op de vraag 'wat is er?' antwoordt hij 'niets, ik ben gewoon moe.' Weekenden die ze vroeger actief doorbrachten, veranderen in passief uitrusten. De interesse in gemeenschappelijke activiteiten, in seks, in het plannen van de toekomst – alles verdwijnt. De partner kan dit ervaren als verlies van interesse in de relatie, als signaal dat er iets mis is gegaan tussen hen tweeën. Terwijl de oorzaak puur hormonaal kan zijn.

Het belangrijkste onderscheidende kenmerk is de geleidelijkheid en de duur van de symptomen. Als het gedrag van de partner langzaam en sluipend verandert, zonder duidelijke aanleiding, en dit maanden of jaren aanhoudt, is het de moeite waard te overwegen of het niet juist andropauze is. Een arts kan eenvoudig het testosterongehalte in het bloed meten – het is een gewoon onderzoek dat veel kan verduidelijken.

Zoals schrijver en therapeut Jed Diamond, die zich al lange tijd bezighoudt met de gezondheid van mannen, ooit zei: "Mannen lijden in stilte, omdat niemand hen heeft geleerd over hun gevoelens te praten. En hun partners lijden in onzekerheid, omdat ze niet begrijpen wat er gebeurt." Deze zin raakt de kern van het probleem beter dan welke medische verhandeling ook.

Hoe je je partner echt kunt helpen

Weten over andropauze is één ding. Weten hoe je met je partner moet omgaan, is een tweede – en aanzienlijk moeilijker. De grootste fout die partners maken, is proberen het probleem te 'oplossen' of de man ervan te overtuigen dat hij 'zich moet vermannen'. Maar andropauze is geen kwestie van wilskracht. Het is biologie.

De eerste en belangrijkste stap is een open, niet-oordelend gesprek. Niet op het moment dat de partner moe of prikkelbaar is, maar in een rustig moment, bij voorkeur tijdens een gezamenlijke activiteit – een wandeling, koken, een autoritje. Een directe confrontatie in de stijl van 'we moeten praten' sluit een man instinctief af. Een lichte, vriendelijke benadering daarentegen – 'ik merk dat je de laatste tijd er moe uitziet, hoe voel je je?' – kan deuren openen die anders gesloten zouden blijven.

Een andere belangrijke stap is steun bij het bezoeken van een arts. Veel mannen gaan niet naar de dokter totdat iemand hen aanmoedigt. De partner kan een gezamenlijk bezoek voorstellen of gewoon helpen met het maken van een afspraak. Een huisarts of endocrinoloog kan het hormoongehalte meten en indien nodig verdere stappen aanbevelen – of het nu gaat om een aanpassing van de levensstijl of om hormonale substitutietherapie, die voor mannen steeds toegankelijker en veiliger wordt.

Levensstijl speelt een absoluut cruciale rol in het verloop van de andropauze. Onderzoek toont aan dat regelmatige lichaamsbeweging – met name krachttraining en aerobe oefeningen – de aanmaak van testosteron op natuurlijke wijze kan ondersteunen en de stemming aanzienlijk kan verbeteren. Een studie gepubliceerd in het Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism bevestigde dat mannen die regelmatig sporten hogere testosteronwaarden en een betere psychische gezondheid hebben vergeleken met mannen die een sedentaire levensstijl leiden. De partner kan de man op een vriendelijke manier motiveren om te bewegen – met gezamenlijke wandelingen, fietstochten of bijvoorbeeld een inschrijving voor een cursus die hen allebei zou aanspreken.

Voeding is even belangrijk. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan zink, magnesium, vitamine D en gezonde vetten ondersteunen de natuurlijke aanmaak van testosteron. Hieronder vallen bijvoorbeeld noten, zaden, vette vis, eieren of avocado. Overmatig alcoholgebruik, industrieel bewerkte voedingsmiddelen en suiker verlagen daarentegen het testosterongehalte. Als de partner kookt of boodschappen doet, kan ze deze veranderingen subtiel en natuurlijk invoeren, zonder dat de man het gevoel heeft dat hem een gezonde levensstijl wordt 'voorgeschreven'.

Psychische ondersteuning is daarbij even waardevol als de fysieke. Een man die de andropauze doormaakt, moet weten dat zijn partner hem ziet als een volledig mens – niet alleen als degene die niet meer 'de oude goede' is. Het vermijden van vergelijkingen met het verleden, geduld bij stemmingswisselingen en het vermogen om te luisteren zonder onmiddellijk oplossingen aan te bieden zijn dingen die gemakkelijk gezegd maar moeilijk gedaan zijn. En toch vormen juist zij de basis van wat een man in deze periode het meest nodig heeft.

Als de symptomen ernstiger zijn – met name als er gedachten optreden over de zinloosheid van het eigen bestaan, diepe apathie of een volledig verlies van interesse in alles – is het noodzakelijk professionele psychologische of psychiatrische hulp te zoeken. Depressie bij mannen van middelbare leeftijd is een ernstig en onderdiagnosticeerd probleem dat evenveel aandacht verdient als welke andere ziekte ook. De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en veel privétherapeuten zijn gespecialiseerd in dit gebied en bieden een veilige ruimte voor mannen die er anders bang voor zijn om te praten.

Andropauze is ook een kans – ook al lijkt het er in eerste instantie niet op. Koppels die deze periode samen doorstaan, beschrijven het vaak als een moment waarop hun relatie verdiepte. Waarop ze leerden anders te communiceren, elkaar anders te ondersteunen en elkaar anders te begrijpen. Wanneer de partner begrijpt dat het terugtrekken van haar man geen afwijzing is maar een roep om hulp – en wanneer de man begrijpt dat hulp aanvaarden geen zwakte is – kan een moeilijke periode onverwacht een sterke basis worden voor wat er nog komen gaat.

De mannelijke 'menopauze' is geen mythe en geen excuus. Het is een reële biologische realiteit waarover veel te weinig gesproken wordt. En juist omdat er zo weinig over gesproken wordt, lijden niet alleen de mannen zelf onnodig, maar ook hun naasten. Hoe eerder partners het herkennen en hoe opener er over gesproken wordt, hoe gemakkelijker het voor alle betrokkenen zal zijn om deze periode met gratie en wederzijds begrip door te komen.